İnfaz Kanunu Madde 106, Türk Ceza Kanunu’nda hükmedilen adli para cezalarının nasıl infaz edileceğini düzenleyen temel kanun hükmüdür. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 106. maddesi, adli para cezasının ödenmesi, ödenmemesi halinde hapse çevrilmesi, kamuya yararlı işte çalıştırma, taksitle ödeme imkanı ve çocuklar için özel düzenlemeler gibi kritik konuları kapsamaktadır. Bu rehberde, İnfaz Kanunu m.106‘nın tüm detaylarını, Yargıtay içtihatlarını ve uygulamadaki önemli noktaları bulacaksınız.
İnfaz Kanunu Madde 106 Nedir?
İnfaz Kanunu Madde 106, mahkeme kararıyla hükmedilen adli para cezalarının tahsil usulünü ve ödenmemesi halinde yapılacak işlemleri düzenleyen yasal hükümdür. TCK m.52 uyarınca belirlenen adli para cezalarının Devlet Hazinesine ödenmesi, bu ödemenin yapılmaması durumunda hapse çevirme veya kamuya yararlı işte çalıştırma gibi alternatif yaptırımların uygulanması bu madde kapsamındadır.
TEMEL AMAÇ: İnfaz Kanunu m.106’nın temel amacı, mahkeme kararlarının etkin bir şekilde yerine getirilmesini sağlamak ve adli para cezalarının tahsilini düzenlemektir. Madde, hem hükümlünün haklarını korumakta hem de cezanın infazını güvence altına almaktadır.
İnfaz Kanunu Madde 106 – Kanun Maddesi Tam Metin
5275 Sayılı Kanun Madde 106 – Adlî Para Cezasının İnfazı
(1) Adlî para cezası, Türk Ceza Kanununun 52 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen usule göre tayin olunacak bir miktar paranın Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir.
(2) Adlî para cezasını içeren ilâm Cumhuriyet Başsavcılığına verilir. Cumhuriyet savcısı otuz gün içinde adlî para cezasının ödenmesi için hükümlüye 20 nci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca bir ödeme emri tebliğ eder.
(3) (Değişik: 18/6/2014-6545/81 md.) Hükümlü, tebliğ olunan ödeme emri üzerine belli süre içinde adli para cezasını ödemezse, Cumhuriyet savcısının kararı ile ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı hapis cezasına çevrilerek, hükümlünün iki saat çalışması karşılığı bir gün olmak üzere kamuya yararlı bir işte çalıştırılmasına karar verilir. Günlük çalışma süresi, en az iki saat ve en fazla sekiz saat olacak şekilde denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenir. Hükümlünün, hakkında hazırlanan programa ve denetimli serbestlik görevlilerinin bu kapsamdaki uyarı ve önerilerine uymaması hâlinde, çalıştığı günler hapis cezasından mahsup edilerek kalan kısmın tamamı açık ceza infaz kurumunda yerine getirilir.
(4) (Değişik: 26/2/2008-5739/5 md.) Çocuklar hakkında hükmedilen adlî para cezasının ödenmemesi hâlinde, bu ceza hapse çevrilemez. Bu takdirde onbirinci fıkra hükmü uygulanır.
(5) Adlî para cezasının hapse çevrileceği mahkeme ilâmında yazılı olmasa bile üçüncü fıkra hükmü Cumhuriyet Başsavcılığınca uygulanır.
(6) Hükümde, adlî para cezası takside bağlanmamış ise, bir aylık süre içinde adlî para cezasının üçte birini ödeyen hükümlünün isteği üzerine geri kalan kısmının birer ay ara ile iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir. İlk taksidin süresinde ödenmemesi hâlinde, verilen ikinci takside ilişkin izin hükümsüz kalır.
(7) Adlî para cezası yerine çektirilen hapis süresi üç yılı geçemez. Birden fazla hükümle adlî para cezalarına mahkûmiyet hâlinde bu süre beş yılı geçemez.
(8) (Değişik: 18/6/2014-6545/81 md.) Hükümlü, hapis yattığı veya kamuya yararlı işte çalıştığı günlerin dışındaki günlere karşılık gelen parayı öderse hapisten çıkartılır veya kamuya yararlı işte çalıştırılma sona erer.
(9) (Değişik: 26/2/2008-5739/5 md.) 16 ncı madde hükümleri saklı kalmak üzere, adlî para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez ve bunun infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. Hapse çevrilmiş olmasına rağmen hak yoksunlukları bakımından esas alınacak olan adlî para cezasıdır.
(10) (Mülga: 26/2/2008-5739/5 md.)
(11) İnfaz edilen hapsin veya kamuya yararlı işte çalışmanın süresi, adlî para cezasını tamamıyla karşılamamış olursa, geri kalan adlî para cezasının tahsili için ilâm, Cumhuriyet Başsavcılığınca mahallin en büyük mal memuruna verilir. Bu makamlarca 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre kalan adlî para cezası tahsil edilir.
KAYNAK: 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun – Madde 106
İnfaz Kanunu Madde 106 Gerekçesi
Kanun Maddesinin Gerekçesi
Maddeyle, mevzuatımızda para cezalarının infazında uygulanmakta bulunan hükümler yönünden önemli bazı değişiklikler yapılmıştır. Yeni Türk Ceza Kanununda “adlî para cezası” ibaresi kabul edilmiştir.
Bilindiği gibi para cezaları bakımından en önemli husus bu cezaların fiilen yüksek bir oranda infaz edilmesinin sağlanmasıdır. Kanun koyucu, bir kısım yabancı mevzuatın da kabul ettiği üzere para cezalarının taksitle ödenmesi sistemini benimsemiştir.
Yeni Türk Ceza Kanununun 52 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen usule göre tayin olunacak bir miktar meblağın Devlet hazinesine ödenmesi suretiyle adlî para cezasına hükmedilecektir.
Maddeyle getirilen hükümler gereğince, adlî para cezasının hükmünü içeren ilam kesinleştiğinde Cumhuriyet başsavcılığına verilecek ve Cumhuriyet savcısı tarafından hükümlüye bir ay içerisinde adlî para cezasının ödenmesi için ödeme emri tebliğ edilecek ve tebliğ olunan ödeme emri üzerine belli süre içinde adlî para cezası hükümlü tarafından ödenmezse Cumhuriyet savcısının kararı ile ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarınca hapsedilecektir.
Mahkeme ilamında hapse çevrilmeye ilişkin bir açıklama bulunmasa dahi bu hüküm Cumhuriyet başsavcılığınca uygulanacaktır. Çocuklar hakkında verilen adlî para cezaları ile kısa süreli hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları ödenmemesi halinde bu cezalar hapse çevrilemeyecektir.
Adlî para cezası hükümle birlikte taksite bağlanmamış ise, yukarıda belirtilen bir aylık süre içinde adlî para cezasının üçte birini ödeyen hükümlünün isteği üzerine geri kalan kısmının birer ay ara ile iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir. Ancak, ilk taksit süresinde ödenmezse verilen bu izin geçersiz olacaktır.
Adlî para cezası yerine çevrilen hapsin süresi hiçbir halde üç yılı geçemeyeceği gibi birden fazla hükümle adlî para cezalarına mahkûmiyet durumunda da bu süre beş yılı geçemeyecektir. Bunun dışında hükümlünün hapis yattığı günlerin dışındaki günlere karşılık gelen parayı ödemesi durumunda cezaevinden çıkartılacaktır.
Yeni Türk Ceza Kanununun 50 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi hükmü saklı kalmak kaydıyla, adlî para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemeyecek ve bunun infazında şartla salıverilmeden yararlanılmayacaktır. Getirilen bir başka hüküm ise hapse çevrilmiş olsa dahi, hak yoksunlukları açısından esas alınacak olan adlî para cezasıdır.
Maddeyle getirilen bir başka yeni hüküm ise, infaz edilen hapis cezasının süresi adlî para cezasının tamamıyla karşılanmamış olursa geri kalan adlî para cezasının tahsili için ilam Cumhuriyet başsavcılığınca mahallin en büyük mal memuruna verilir.
Adli Para Cezası Nedir?
Adli para cezası, Türk Ceza Kanunu’nda (TCK m.52) düzenlenen ve mahkeme tarafından hükmedilen bir yaptırım türüdür. Hükümlünün belirli miktarda parayı Devlet Hazinesine ödemesi yoluyla cezanın infaz edilmesi esasına dayanır.
ADLİ PARA CEZASI ÖZELLİKLERİ:
- Gün-Para Sistemi: Adli para cezası “gün” olarak belirlenir (örn: 100 gün adli para cezası)
- Günlük Miktar: Her bir gün için 20 TL ile 100 TL arasında bir miktar belirlenir
- TCK m.52 Uyarınca: Mahkeme, hükümlünün ekonomik durumunu göz önünde bulundurarak günlük miktarı belirler
- Alt ve Üst Sınır: En az 5 gün, en çok ise suça göre değişen sınırlar mevcuttur
Adli Para Cezasının İnfazı Nasıl Yapılır?
İnfaz Kanunu Madde 106 uyarınca adli para cezasının infazı belirli bir süreci takip eder:
MAHKEME KARARI KESİNLEŞİR: Adli para cezasına ilişkin mahkeme kararı temyiz edilmemiş veya Yargıtay tarafından onanmış ise kesinleşir.
İLAM CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA GÖNDERİLİR: Kesinleşen ilam, mahkeme tarafından Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.
ÖDEME EMRİ TEBLİĞ EDİLİR: Cumhuriyet savcısı, 30 gün içinde hükümlüye adli para cezasının ödenmesi için bir ödeme emri tebliğ eder.
HÜKÜMLÜ ÖDEME YAPAR VEYA YAPMAZ: Hükümlü, tebliğ edilen süre içinde adli para cezasını öder veya ödemez.
ÖDENMEZSE SAVCININ KARARI: Ödeme yapılmazsa, Cumhuriyet savcısı İnfaz Kanunu m.106/3 uyarınca kamuya yararlı işte çalıştırma veya hapse çevirme kararı verir.
Adli Para Cezasını Ödememe Halinde Ne Olur?
İnfaz Kanunu Madde 106/3’e göre, hükümlü tebliğ edilen ödeme emrine rağmen adli para cezasını ödemezse Cumhuriyet savcısının kararıyla aşağıdaki yaptırımlar uygulanır:
ÖDENMEME HALİNDE YAPTIRIMLAR
1. ÖNCE KAMUYA YARARLI İŞTE ÇALIŞTIRILMA (6545 Sayılı Kanun Sonrası):
- Hükümlünün iki saat çalışması karşılığı bir gün olmak üzere kamuya yararlı bir işte çalıştırılmasına karar verilir
- Günlük çalışma süresi: En az 2 saat, en fazla 8 saat
- Denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenen programa göre çalışma yapılır
- Programa uyulmazsa, kalan kısım açık ceza infaz kurumunda çektirilir
2. HAPSE ÇEVİRME (Kamuya Yararlı İşte Çalışmaya Uymazsa):
- Hükümlü programa uymaz ise çalıştığı günler mahsup edilerek kalan kısım hapis olarak infaz edilir
- Hapse çevirme açık ceza infaz kurumunda gerçekleşir
ÖNEMLİ NOT: Mahkeme hükmünde “adli para cezasının ödenmemesi halinde hapse çevrileceği” yazılı olmasa bile, İnfaz Kanunu m.106/5 uyarınca Cumhuriyet Başsavcılığınca bu hüküm uygulanır. Yani mahkeme ilamında açıkça belirtilmese de ödenmeme durumunda infaz işlemleri resen yürütülür.
Çocuklar İçin Özel Düzenleme (İnfaz Kanunu m.106/4)
İnfaz Kanunu Madde 106/4, 18 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezaları için özel bir koruma sağlar:
ÇOCUKLAR HAKKINDA ADLİ PARA CEZASI:
- Hapse Çevrilemez: Çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezası ödenmese bile HİÇBİR ŞEKILDE HAPSE ÇEVRİLEMEZ
- Tahsil Yolu: Bu durumda İnfaz Kanunu m.106/11 uyarınca 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilir
- Kamuya Yararlı İş de Uygulanmaz: Çocuklar için kamuya yararlı işte çalıştırma da söz konusu değildir
YARGITAY İÇTİHATI: Yargıtay kararlarında açıkça vurgulandığı üzere, mahkemelerin çocuklar hakkında “adli para cezasının ödenmemesi halinde hapse çevrileceğine” dair ihtarat yapması hukuka aykırıdır ve bu ihtarat bozma nedenidir. Çocuklar için tek yol, tahsil hükümlerinin uygulanmasıdır.
Hapse Çevirme ve Kamuya Yararlı İşte Çalıştırma
6545 sayılı Kanun ile 2014 yılında yapılan değişiklikle, adli para cezasının ödenmemesi durumunda öncelikle kamuya yararlı işte çalıştırma yoluna gidilmesi esası getirilmiştir:
| ÖZELLİK | KAMUYA YARARLI İŞTE ÇALIŞTIRILMA | HAPSE ÇEVİRME |
|---|---|---|
| Öncelik Sırası | Birinci seçenek | İkinci seçenek (programa uyulmazsa) |
| Çalışma Süresi | Günlük 2-8 saat arası | – |
| Mahsup Oranı | 2 saat çalışma = 1 gün | 1 gün hapis = 1 gün adli para cezası |
| İnfaz Yeri | Denetimli serbestlik müdürlüğü | Açık ceza infaz kurumu |
| Karar Merci | Cumhuriyet Savcısı | Cumhuriyet Savcısı |
6545 SAYILI KANUN DEĞİŞİKLİĞİ: 18.06.2014 tarihinde yürürlüğe giren 6545 sayılı Kanun ile İnfaz Kanunu m.106/3’te önemli bir değişiklik yapılmıştır. Bu değişiklikle, adli para cezasının ödenmemesi halinde doğrudan hapse çevirme yerine, önce kamuya yararlı işte çalıştırma yoluna gidilmesi esası getirilmiştir. Bu düzenleme, infaz hukukunda daha insani bir yaklaşımın benimsenmesini sağlamıştır.
Taksitle Ödeme İmkanı (İnfaz Kanunu m.106/6)
İnfaz Kanunu Madde 106/6’ya göre, mahkeme kararında taksit düzenlemesi yapılmamış olsa bile, hükümlü taksitle ödeme imkanından yararlanabilir:
TAKSİTLE ÖDEME ŞARTLARI:
- 1. Şart: Hükümde adli para cezası takside bağlanmamış olmalı
- 2. Şart: Hükümlü, bir aylık süre içinde adli para cezasının üçte birini (1/3) ödemelidir
- 3. Şart: Hükümlünün taksitle ödeme talebinde bulunması gerekir
- Taksit Sayısı: Geri kalan miktar iki eşit taksitte ödenir
- Taksit Aralığı: Taksitler arası birer ay süre vardır
- İlk Taksit Ödenmezse: İlk taksit süresinde ödenmezse, ikinci takside ilişkin izin hükümsüz kalır
ÖRNEK: 3.000 TL adli para cezası hükmedilen hükümlü, tebligattan itibaren 1 ay içinde 1.000 TL (1/3) ödeyerek taksit talebinde bulunursa, kalan 2.000 TL’yi birer ay arayla 1.000 TL + 1.000 TL olarak iki taksitte ödeyebilir.
Hapse Çevirme Süresi Sınırları (İnfaz Kanunu m.106/7)
İnfaz Kanunu Madde 106/7, adli para cezası yerine çektirilen hapis süresine üst sınır getirmiştir:
| DURUM | AZAMI HAPSE ÇEVİRME SÜRESİ | AÇIKLAMA |
|---|---|---|
| Tek Hükümle Mahkumiyet | 3 YIL | Bir mahkeme kararıyla hükmedilen adli para cezası için en fazla 3 yıl (1095 gün) hapis infaz edilir |
| Birden Fazla Hükümle Mahkumiyet | 5 YIL | Farklı mahkeme kararlarıyla hükmedilen adli para cezaları için toplam en fazla 5 yıl (1825 gün) hapis infaz edilir |
YARGITAY KARARI – ÖNEMLİ İÇTİHAT:
Yargıtay 1. Ceza Dairesi (2020/931 E., 2021/7520 K.) kararında açıkça belirtildiği üzere:
“Tek hükümle adli para cezasına mahkumiyet söz konusu olduğundan, para cezası yerine çektirilecek hapis süresi üç yılı (1095 günü) geçemeyeceğinden üç yıl üzerinden infazının yapılmasına ve geri kalan adli para cezasının tahsili için 106/11. maddesi gereğince ilamın, Cumhuriyet Başsavcılığınca mahallin en büyük mal memuruna gönderilmesi ve bu makamlarca 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre kalan adli para cezasının tahsil edilmesi yoluna gidilmesi gerekir.”
GERİ KALAN MİKTAR NE OLUR?
Eğer hükmedilen adli para cezası, 3 yıl (tek hüküm) veya 5 yıl (birden fazla hüküm) hapis süresini aşıyorsa, İnfaz Kanunu m.106/11 uyarınca geri kalan miktar 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre tahsil edilir. Yani hükümlü 3 veya 5 yıl hapis çektikten sonra, kalan adli para cezası için hapis yatmaz, bu miktar icra yoluyla tahsil edilir.
Ödeme Yapıldığında Ne Olur? (İnfaz Kanunu m.106/8)
İnfaz Kanunu Madde 106/8’e göre, hükümlü hapiste yattığı veya kamuya yararlı işte çalıştığı süre içinde bile adli para cezasının kalan kısmını ödeyebilir:
ÖDEME YAPILIRSA:
- Hükümlü hapis yattığı günlerin dışındaki günlere karşılık gelen parayı öderse hapisten derhal çıkartılır
- Kamuya yararlı işte çalışıyorsa, çalıştığı günlerin dışındaki günlere karşılık gelen parayı öderse çalıştırılma sona erer
- Mahsup: Hapis yatılan veya çalışılan günler mahsup edilir, sadece kalan miktar ödenir
ÖRNEK: 1.000 gün adli para cezasına mahkum edilen hükümlü, hapse çevrildiğinde 200 gün hapis yattıktan sonra kalan 800 güne karşılık gelen parayı öderse (800 gün x günlük miktar), derhal serbest bırakılır.
İnfaz Erteleme ve Koşullu Salıverilme (İnfaz Kanunu m.106/9)
İnfaz Kanunu Madde 106/9‘a göre, adli para cezasından çevrilen hapis cezasının infazında bazı kısıtlamalar vardır:
UYGULANAMAYAN KURUMLAR:
- İnfaz Erteleme: Adli para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez (İnfaz Kanunu m.16 hükümleri saklı)
- Koşullu Salıverilme: Bu hapis cezasının infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz
- Hak Yoksunlukları: Hapse çevrilmiş olmasına rağmen, hak yoksunlukları bakımından esas alınacak olan ADLİ PARA CEZASIdır
NE ANLAMA GELİR? Adli para cezası hapse çevrilse bile, hükümlünün yasaklılık halleri (seçme-seçilme, kamu görevine girememe vb.) adli para cezası üzerinden hesaplanır. Örneğin, 100 gün adli para cezası hapse çevrilip 50 gün hapis yatılsa bile, yasaklılık 100 gün üzerinden devam eder.
Ceza İnfaz Kanunu Emsal Yargıtay Kararları
İnfaz Kanunu Madde 106’nın uygulanmasına ilişkin Yargıtay’ın emsal niteliğindeki kararları aşağıda yer almaktadır. Bu kararlar, maddenin nasıl yorumlanması ve uygulanması gerektiğine dair önemli ilkeler içermektedir:
1. Tek Hükümle Hükmedilen Adlî Para Cezasında Hapis Yoluyla İnfaz Süresi Üç Yılı Aşamaz
Somut olayda hükümlü hakkında karşılıksız çek düzenleme suçundan tek hükümle adlî para cezasına karar verilmiş, cezanın ödenmemesi üzerine infaz aşamasında adlî para cezasının hapse çevrilmesi gündeme gelmiştir. Yerel uygulamada, adlî para cezasının tamamının hapis cezasına çevrilerek infaz edilmesi yönünde işlem tesis edildiği anlaşılmıştır.
Yargıtay, İnfaz Kanunu m.106/7 hükmüne açıkça atıf yaparak, tek hükümle verilen adlî para cezası nedeniyle hapis yoluyla infaz edilebilecek sürenin en fazla üç yıl (1095 gün) ile sınırlı olduğunu vurgulamıştır. Bu sınırı aşan kısım yönünden hapis infazı yapılamayacağı; kalan adlî para cezasının m.106/11 uyarınca icra yoluyla tahsil edilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Bu yaklaşım, infaz hukukunda ölçülülük ve kanunilik ilkelerinin doğrudan bir yansımasıdır.
2. Çocuklar Hakkında Hükmedilen Adlî Para Cezası Ödenmediğinde Hapse Çevirme Yoluna Gidilemez
Sanık, suç tarihinde 15–18 yaş grubunda olup hakkında adlî para cezasına hükmedilmiştir. Yerel mahkeme, adlî para cezasının ödenmemesi hâlinde hapse çevrileceğine dair ihtarat yapmıştır. Bu ihtaratın infaz hukukuna uygun olup olmadığı temyiz incelemesine konu edilmiştir.
Yargıtay, İnfaz Kanunu m.106/4 hükmünü esas alarak, çocuklar hakkında hükmedilen adlî para cezalarının ödenmemesi hâlinde hapse çevrilemeyeceğini açık biçimde ortaya koymuştur. Bu durumda yapılması gerekenin, cezanın 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilmesi olduğu belirtilmiştir. Mahkeme hükmünde hapse çevirme ihtaratı yapılması, infaz yetkisini kısıtlayan ve hukuka aykırı bir uygulama olarak değerlendirilmiştir.
3. Kısa Süreli Hapis Cezasından Çevrilen Adlî Para Cezasında Hapse Çevirme İhtaratı Yapılamaz
Suça sürüklenen çocuk hakkında kısa süreli hapis cezası, TCK m.50 uyarınca adlî para cezasına çevrilmiş; hükümde, adlî para cezasının ödenmemesi hâlinde hapis cezasının infaz edileceğine dair ihtar yer almıştır. Bu ihtarın hukuka uygunluğu tartışılmıştır.
Yargıtay, İnfaz Kanunu m.106/4 ile birlikte TCK m.50/3 hükümlerini birlikte değerlendirerek, çocuklar bakımından adli para cezasının ödenmemesi hâlinde hapse çevirme yolunun tamamen kapalı olduğunu vurgulamıştır. Bu nedenle hükümde hapse çevirme ihtaratına yer verilmesi bozma nedeni sayılmıştır. Karar, çocuklar yönünden infaz hukukunda koruyucu yaklaşımın altını çizen önemli bir içtihattır.
4. Adlî Para Cezasının Ödenmemesi Hâlinde Hapis Yerine Kamuya Yararlı İşte Çalıştırma Esastır
Somut olayda sanık hakkında hükmedilen adlî para cezasının ödenmemesi hâlinde doğrudan hapis cezasına çevrileceğine karar verilmiştir. Oysa infaz aşamasında kamuya yararlı işte çalıştırma seçeneğinin değerlendirilip değerlendirilmeyeceği tartışma konusu olmuştur.
Yargıtay, 6545 sayılı Kanun sonrası m.106/3 düzenlemesine dikkat çekerek, adli para cezasının ödenmemesi hâlinde kural olarak kamuya yararlı bir işte çalıştırma yoluna gidilmesi gerektiğini belirtmiştir. Doğrudan hapse çevirme yönünde hüküm kurulması, infaz rejimini daraltıcı ve kanuna aykırı bulunmuştur. Karar, infaz aşamasında Cumhuriyet savcısının takdir yetkisinin sınırlarını da net biçimde ortaya koymaktadır.
5. Mahkeme Hükmünde İnfaz Yetkisini Kısıtlayacak Şekilde Hapse Çevirme Kararı Verilemez
Yerel mahkeme, adlî para cezasının ödenmemesi hâlinde hapis cezasına çevrileceğini açıkça hüküm fıkrasında belirtmiştir. Bu düzenlemenin infaz makamının yetkisini sınırlandırıp sınırlandırmadığı temyiz incelemesinde değerlendirilmiştir.
Yargıtay, İnfaz Kanunu m.106’nın infaz aşamasına ilişkin bir norm olduğunu, mahkemenin bu konuda bağlayıcı ve kesin bir hapse çevirme kararı veremeyeceğini vurgulamıştır. Hükümde bu yönde bir ihtarat ya da sınırlama yapılmasının, infaz hukukunun sistematiğine aykırı olduğu kabul edilmiştir. Bu nedenle karar bozularak, infaz makamının takdir alanının korunması gerektiği belirtilmiştir.
6. Hükümde “Ödenmezse Hapse Çevrilir” Şeklindeki İhtarat İnfaz Yetkisini Kısıtlayamaz
Bozmaya uyularak yapılan yargılamada, hükümde adlî para cezasının ödenmemesi hâlinde hapis cezasının infazına karar verileceği yönünde ifade kullanılmış; ayrıca sanık hakkında HAGB değerlendirmesinin, önceki bir HAGB kararı gerekçesiyle otomatik dışlandığı görülmüştür. Temyizde, hem HAGB yaklaşımı hem de m.106 kapsamında infaz ihtaratı tartışılmıştır.
Yargıtay, HAGB kararlarının mahkûmiyet niteliğinde olmadığını vurgulayarak, sanığın kişilik özellikleri ve duruşmadaki tutumunun somut gerekçeyle değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Ayrıca İnfaz Kanunu m.106’daki değişiklikler (özellikle 5739 ve 6545 sonrası sistematik) karşısında, mahkemenin infazı daraltacak biçimde “ödenmezse hapse çevrilir” şeklinde hüküm kurmasının hukuka aykırı olduğu kabul edilmiştir. Bu nedenle hüküm bozulmuştur.
7. Adlî Para Cezasında “Hapse Çevirme” İhtaratı, 6545 Sonrası Sisteme Aykırıdır
Somut olayda sanık hakkında adlî para cezası uygulanmış; hükümde, cezanın ödenmemesi hâlinde hapse çevrileceğine dair ihtar yer almıştır. Ayrıca tekerrüre esas alınan bir ilâmın kesin nitelikte olup olmadığı ve seçenek yaptırım rejimi yönünden infazı kısıtlayan uygulamalar da dosyada tartışma konusu olmuştur.
Yargıtay, tekerrür bakımından kesin nitelikteki ilâmın tekerrüre esas alınamayacağına işaret etmekle birlikte; asıl olarak İnfaz Kanunu m.106’nın 5739 ile değişen ve 6545 ile güncellenen yapısı gereği, kısa süreli hapis cezasından çevrilen adlî para cezasında dahi mahkemenin infazı daraltacak şekilde “ödenmezse hapis” şeklinde hüküm kuramayacağını vurgulamıştır. Bu tür kayıtlar infaz makamının yetki alanına müdahale niteliği taşır. Bozma bu nedenle verilmiştir.
8. Adlî Para Cezasında Taksit Kararında Taksit Aralığı ve m.106 Rejimi Gözetilmelidir
Sanık hakkında TCK m.299 kapsamında mahkûmiyet kurulurken uygulama maddesinin eksik gösterildiği, aleniyet unsuruna rağmen artırıma gidilmediği; ayrıca adlî para cezasının taksitle ödenmesine karar verilirken taksit aralığının belirtilmediği ve hükümde “ödenmezse hapse çevrilir” ihtaratına yer verildiği anlaşılmıştır. Bu eksikliklerin bir kısmı maddi hata, bir kısmı ise infaz rejimiyle doğrudan ilgilidir.
Yargıtay, uygulama maddesinin doğru gösterilmesi ve aleniyet artırımının yapılması gibi hususları düzeltme kapsamında ele alırken; m.106/3 rejimi dikkate alındığında, hüküm fıkrasında TCK m.52/4 üzerinden hapse çevirme ihtaratı yapılmasının doğru olmadığını belirtmiştir. Ayrıca taksitle ödeme kararı veriliyorsa taksit aralığının (örn. birer aylık) açıkça yazılması gerektiği vurgulanmıştır. Bu nedenle bozma kararı verilmiş, bir kısım hususlar düzeltilerek onama yoluna gidilmiştir.
9. Kamu Görevlisine Hakarette m.106 Uyarınca İnfaz Aşamasında Resen Uygulama Esastır
Dosyada, birden fazla suçtan mahkûmiyet hükümleri kurulmuş; adlî para cezasına ilişkin bölümde “ödenmeyen adlî para cezasının hapse çevrilmesine” yönünde ihtaratın yer aldığı görülmüştür. Temyiz incelemesinde, hem adlî para cezasının hesaplanması hem de m.106 rejimi kapsamında ihtaratın hükümde yer almasının gerekip gerekmediği tartışılmıştır.
Yargıtay, adlî para cezasının gün hesabına ilişkin olası maddi hataları ayrıca değerlendirmekle birlikte; 6545 sonrası İnfaz Kanunu m.106/3 düzenlemesi uyarınca, adlî para cezasının ödenmemesi hâlinde infaz makamınca resen işlem yapılacağını, bu nedenle mahkemenin hüküm fıkrasında infazı bağlayıcı/kısıtlayıcı nitelikte hapse çevirme ihtaratı kurmasının isabetli olmadığını kabul etmiştir. Böyle bir ifade, infaz hukuku tekniğiyle bağdaşmadığından bozma gerekçesi yapılabilmektedir.
10. Adlî Para Cezasında Hapse Çevirme İhtaratı Çocuklar Yönünden Sonuç Doğurmaz; Esas Olan Tahsildir
Suça sürüklenen çocuk hakkında kurulan hükümlerde, duruşmaların aleniyeti ve bazı suç vasıfları yanında, adlî para cezalarının ödenmemesi hâlinde “hapse çevrileceğine” dair ihtaratın da yer aldığı görülmüştür. Temyizde, bu ihtaratın kanuna uygunluğu ele alınmıştır.
Yargıtay, çocuklar bakımından İnfaz Kanunu m.106/4 hükmü gereği, adlî para cezasının ödenmemesi hâlinde hapse çevirme yolunun kapalı olduğunu; bu durumda m.106/11 delaletiyle tahsil (6183) rejiminin devreye girdiğini hatırlatmıştır. Bu nedenle hükümde “hapse çevrilir” ihtaratının yer alması, çocuklar yönünden kanuni sistemle uyumsuzdur. Buna rağmen bazı dosyalarda ihtarat “sonuca etkili değil” görülse de, ilke olarak m.106 çerçevesi açık biçimde ortaya konulmuştur.
11. Adlî Para Cezasında m.106/3 Rejimine Aykırı İnfaz Kayıtları Bozma Nedeni Olur
Sanıklar hakkında farklı suçlardan mahkûmiyet hükümleri kurulurken, bazı adlî para cezaları bakımından “ödenmemesi hâlinde hapse çevrileceğine” ilişkin kayıtların hükme yazıldığı anlaşılmıştır. Suç tarihinden sonra yürürlüğe giren 6545 değişikliğiyle m.106/3’ün getirdiği sistem karşısında, hükmün infaz tekniğine uygunluğu temyiz incelemesinde ele alınmıştır.
Yargıtay, 6545 sonrası m.106/3 düzenlemesinin, adlî para cezası ödenmediğinde izlenecek yolu infaz aşamasında belirlediğini; mahkeme hükmünde infaz yetkisini sınırlandıracak şekilde hapse çevirme sonucunu “kesin” gibi yazmanın doğru olmadığını belirtmiştir. Ayrıca bazı dosyalarda, adlî para cezalarının ödenmemesi hâlinde hapse çevrilemeyecek durumların (özellikle belli suç tipleri/şahıs statüleri) ayrıca gözetilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu aykırılıklar bozma nedeni yapılmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
İnfaz Kanunu Madde 106 neyi düzenler?
İnfaz Kanunu Madde 106, TCK uyarınca hükmedilen adli para cezalarının nasıl infaz edileceğini düzenler. Adli para cezasının Devlet Hazinesine ödenmesi, ödenmemesi halinde hapse çevirme veya kamuya yararlı işte çalıştırma, taksitle ödeme, çocuklar için özel düzenlemeler ve hapse çevirme süresi sınırları gibi konuları kapsar.
Adli para cezasını ödememe halinde ne olur?
6545 sayılı Kanun sonrası, adli para cezasını ödememeniz halinde Cumhuriyet savcısının kararıyla önce kamuya yararlı bir işte çalıştırılma yoluna gidilir (2 saat çalışma = 1 gün). Programa uymazsanız, çalıştığınız günler mahsup edilerek kalan kısım açık ceza infaz kurumunda hapis olarak infaz edilir.
Çocuklar hakkında adli para cezası hapse çevrilebilir mi?
HAYIR. İnfaz Kanunu m.106/4’e göre, 18 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezası hiçbir şekilde hapse çevrilemez. Bu durumda, ödenmeyen adli para cezası 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre icra yoluyla tahsil edilir.
Adli para cezası en fazla kaç yıl hapse çevrilebilir?
İnfaz Kanunu m.106/7’ye göre: Tek hükümle mahkumiyet: En fazla 3 yıl (1095 gün), Birden fazla hükümle mahkumiyet: En fazla 5 yıl (1825 gün). Bu süreleri aşan miktar için hapis infazı yapılamaz, kalan miktar 6183 sayılı Kanun’a göre tahsil edilir.
Adli para cezasını taksitle ödeyebilir miyim?
EVET. İnfaz Kanunu m.106/6’ya göre, mahkeme hükmünde taksit düzenlemesi yoksa bile, bir aylık süre içinde adli para cezasının 1/3’ünü ödeyerek taksit talebinde bulunabilirsiniz. Kalan miktar birer ay arayla iki eşit taksitte ödenir. Ancak ilk taksiti ödemezseniz, ikinci taksit izni hükümsüz kalır.
Hapisteyken adli para cezasını ödersem ne olur?
İnfaz Kanunu m.106/8’e göre, hapis yattığınız veya kamuya yararlı işte çalıştığınız süre içinde bile adli para cezasının kalan kısmını ödeyebilirsiniz. Yatılan/çalışılan günler mahsup edilir ve sadece kalan günlere karşılık gelen parayı öderseniz derhal serbest bırakılırsınız.
Mahkeme “ödenmezse hapse çevrilir” derse ne olur?
Yargıtay kararlarına göre, mahkemenin hükümde “adli para cezası ödenmezse hapse çevrilir” şeklinde ihtarat yapması infaz makamının yetkisini kısıtlar ve hukuka aykırıdır. İnfaz Kanunu m.106/5’e göre, mahkeme ilamında yazılı olmasa bile Cumhuriyet Başsavcılığı bu hükmü resen uygular.
Adli para cezasından çevrilen hapiste koşullu salıverilme var mı?
HAYIR. İnfaz Kanunu m.106/9’a göre, adli para cezasından çevrilen hapsin infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz ve infaz erteleme yapılamaz. Ancak hak yoksunlukları bakımından esas alınacak olan hapis değil, adli para cezasıdır.
Adli Para Cezası İnfazı Hukuki Danışmanlık
İnfaz Kanunu Madde 106 kapsamında adli para cezasının infazı, hapse çevirme, kamuya yararlı işte çalıştırma, taksitle ödeme ve çocuklar için özel düzenlemeler konularında profesyonel hukuki destek almak için AYBOĞA Hukuk’un uzman kadrosu ile görüşün.
Sonuç
İnfaz Kanunu Madde 106, adli para cezalarının infazını düzenleyen temel yasal hükümdür. 2014 yılında 6545 sayılı Kanun ile yapılan önemli değişiklikle, ödenmeme durumunda önce kamuya yararlı işte çalıştırma esası getirilmiş, böylece daha insani bir infaz rejimi benimsenmiştir.
ÖNEMLİ HATIRLATMALAR:
- Çocuklar hakkında adli para cezası hapse çevrilemez
- Tek hükümle en fazla 3 yıl, birden fazla hükümle en fazla 5 yıl hapis infaz edilir
- Mahkeme “ödenmezse hapse çevrilir” ihtaratı yapamaz, bu infaz makamının yetkisidir
- Taksitle ödeme için 1/3 ön ödeme yapılarak talep edilebilir
- Hapiste/çalışırken bile kalan parayı ödeyerek derhal serbest kalınabilir
DİĞER İLGİLİ MAKALELER:
