Hırsızlık Suçu ve Cezası – TCK 141 ve TCK 142

TCK 141 Kanun Metni – Hırsızlık (Basit Hırsızlık)

TCK 142 Kanun Metni – Nitelikli Hırsızlık

Hırsızlık Suçu Nedir?

Hırsızlık suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Malvarlığına Karşı Suçlar” bölümünde TCK 141 ila 147. maddeler arasında düzenlenmiştir. TCK 141’de suçun temel (basit) şekli, TCK 142’de nitelikli halleri, TCK 143’te gece vakti ağırlaştırıcı nedeni, TCK 144-145-146’da daha az cezayı gerektiren haller ve TCK 147’de zorunluluk hali yer alır.

Hırsızlık suçuyla korunan hukuki yarar zilyetlik ve buna bağlı haklardır. Suçun mağduru malın sahibi değil, zilyetliği elinde bulunduran kişidir. Zilyetliğin hukuka uygun veya aykırı tesis edilmiş olması önem taşımaz; malı hukuka aykırı şekilde elinde bulunduran kişiden de çalma fiili hırsızlık suçunu oluşturur.

Basit hırsızlık (TCK 141) suçun temel şeklidir ve cezası 1-3 yıl hapis arasındadır. Nitelikli hırsızlık (TCK 142) ise suçun işlendiği yer, konu, yöntem veya koşullar nedeniyle basit hırsızlığa göre daha ağır cezayı gerektiren hallerdir. TCK 142’de bu nitelikli haller üç ayrı fıkra halinde düzenlenmiş ve her fıkra için farklı ceza aralıkları öngörülmüştür.

Hırsızlık Suçunun Unsurları

Fail

Hırsızlık suçu özgü suç değildir; herkes fail olabilir. Failin yaşı, mesleği veya sıfatının suçun oluşumu bakımından bir önemi yoktur. Ancak TCK 142/2-f bendinde olduğu gibi, failin resmi sıfat takınması nitelikli halin kendisini oluşturur.

Mağdur

Suçun mağduru, malın zilyetliğine sahip olan kişidir. Malın mülkiyet sahibi ile zilyedin farklı kişiler olması halinde mağdur zilyet kabul edilir.

Suçun Konusu

Hırsızlık suçunun konusu başkasına ait taşınır maldır. Bir şeyin suça konu olabilmesi için üç koşul aranır: mal niteliğinde olması, taşınır olması (bulunduğu yerden alınabilmesi) ve başkasına ait olması. Sahipsiz mallar ve gayrimenkuller hırsızlık suçunun konusunu oluşturmaz.

Manevi Unsur

Hırsızlık suçu özel kastla işlenen bir suçtur. Failin hem malı alma kastına sahip olması hem de “kendisine veya başkasına yarar sağlama” amacıyla hareket etmesi gerekir. Taksirle hırsızlık suçu işlenemez.

Fiil (Maddi Unsur)

Suçu oluşturan fiil, başkasına ait taşınır malın zilyedinin rızası olmaksızın bulunduğu yerden alınmasıdır. “Alma” kavramı, malın zilyedin fiili hâkimiyet alanından çıkarılarak failin veya bir başkasının fiili hâkimiyet alanına sokulmasını ifade eder. Malın failin zilyetliğine geçtiği anda suç tamamlanır.

Basit Hırsızlık Suçu ve Cezası (TCK 141)

TCK 141, hırsızlık suçunun temel şeklini düzenler. Zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kimseye 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası verilir.

Basit hırsızlık suçunun oluşabilmesi için TCK 142’deki nitelikli hallerden hiçbirinin bulunmaması gerekir. Suçun nitelikli hallerinden birinin mevcut olması durumunda TCK 141 değil TCK 142 uygulanır.

Açıkta Bırakılmış Eşya Meselesi

Suça konu eşyanın açıkta bırakılmış olması, doğrudan nitelikli hal anlamına gelmez. Eşyanın TCK 142/1-e kapsamında değerlendirilebilmesi için açıkta bırakılmasının adet, tahsis veya kullanım gereği olması aranır. Aşağıdaki durumlarda eşya açıkta bırakılmış sayılmaz ve basit hırsızlık (TCK 141) hükümleri uygulanır: eşyanın herkesin girip çıkabileceği bir yere bırakılması ancak açıkta bırakılmasının adet gereği olmaması, eşyanın geçici olarak açıkta bırakılması, eşyayı korumak için görevli bir kişinin bulunması, eşyanın zemine veya toprağa bağlanarak çalınmasının zorlaştırılmış olması ve eşyanın ebat veya ağırlığı nedeniyle çalınmasının güç hale getirilmiş olması halleri bu kapsamdadır.

Basit Hırsızlıkta Uzlaşma

TCK 141 kapsamındaki basit hırsızlık suçu uzlaşma kapsamındadır. Bu nedenle soruşturma veya kovuşturma aşamasında taraflar arasında uzlaşma prosedürünün uygulanması zorunludur. Ancak Yargıtay, basit hırsızlık suçunun gece vakti işlenmesi halinde (TCK 143 uygulanması) uzlaşma hükümlerinin uygulanmayacağına hükmetmiştir.

Basit Hırsızlıkta Şikâyet

TCK 141 kapsamındaki basit hırsızlık suçu kural olarak re’sen soruşturulur. Ancak aşağıdaki hallerde hırsızlık suçunun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete tabidir: hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla veya paydaş ya da elbirliği ile malik olunan mal üzerinde işlenmesi (TCK 144), kullanma hırsızlığı (TCK 146) ve TCK 167/2’de sayılan belirli akrabalık ilişkilerinde işlenmesi halleri. Şikâyete tabi hallerde şikâyet süresi 6 aydır.

TCK 142/1 – Yer ve Konu Bakımından Nitelikli Haller (3-7 Yıl Hapis)

TCK 142/1 fıkrasında hırsızlığın işlendiği yer veya eşyanın niteliğine göre belirlenen nitelikli haller düzenlenmiştir. Bu fıkra kapsamındaki hallerde ceza 3 yıldan 7 yıla kadar hapistir.

TCK 142/1-a: Kamu Kurumları ve İbadethane Hırsızlığı

Okul, hastane, adliye, belediye gibi kamu kurum ve kuruluşlarında; cami, kilise, cemevi gibi ibadete ayrılmış yerlerde bulunan veya kamu yararına tahsis edilen eşyanın çalınmasıdır. Eşyanın kime ait olduğu önemli değildir; mekânın kamusal niteliği yeterlidir.

TCK 142/1-c: Ulaşım Araçlarında Hırsızlık

Otobüs, tren, metro, vapur gibi halkın yararlanmasına sunulmuş toplu ulaşım araçları içinde ya da bu araçların terminal, durak, istasyon gibi kalkış ve varış yerlerinde bulunan eşya hakkında işlenen hırsızlıktır.

TCK 142/1-d: Afet Malzemesi Hırsızlığı

Deprem, sel, yangın gibi afetlerin veya genel felaketlerin zararlarını önlemek ya da hafifletmek amacıyla hazırlanmış eşyanın çalınmasıdır. Deprem konteynırları, acil yardım malzemeleri bu kapsama girer.

TCK 142/1-e: Açıkta Bırakılmış Eşya Hırsızlığı

Adet, tahsis veya kullanım gereği açıkta bırakılan eşyanın çalınmasıdır. Tarladaki tarım araçları, demiryolu rayları, elektrik direkleri, trafik levhaları, inşaat malzemeleri, deniz kıyısındaki kayıklar, sel kapakları, deprem konteynırları, gemilerdeki can yelekleri bu kapsamda değerlendirilir.

TCK 142/2 – Yöntem Bakımından Nitelikli Haller (5-10 Yıl Hapis)

TCK 142/2 fıkrasında suçun işleniş biçimine göre belirlenen nitelikli haller düzenlenmiştir. Bu fıkra kapsamında ceza 5 yıldan 10 yıla kadar hapistir.

TCK 142/2-a: Malını Koruyamayacak Kişiden veya Ölüden Hırsızlık

Kişinin malını koruyamayacak durumda olmasından (uyuyan, bayılan, sarhoş olan) veya ölmesinden yararlanılarak işlenen hırsızlıktır. Mağdurun savunmasızlığından faydalanılması bu nitelikli hali oluşturur.

TCK 142/2-b: Yankesicilik ve Özel Beceri (Kapkaç)

Elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak (kapkaç) ya da özel beceri kullanarak (yankesicilik) işlenen hırsızlıktır. Suçun bu şekilde, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak kişiye karşı işlenmesi halinde ceza üçte biri oranına kadar artırılır.

TCK 142/2-c: Afet ve Kargaşadan Yararlanma

Doğal afet veya sosyal olayların meydana getirdiği korku ya da kargaşadan yararlanılarak işlenen hırsızlıktır. Deprem, sel, grev, toplumsal olaylar sırasında yapılan hırsızlıklar bu kapsamdadır.

TCK 142/2-d: Kilit Açma ve Taklit Anahtar

Haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da başka bir aletle kilit açarak veya kilitlenmesini engelleyerek işlenen hırsızlıktır. Maymuncuk, çilingir aleti ve benzeri araçlarla kilit açma bu kapsamda değerlendirilir.

TCK 142/2-e: Bilişim Sistemiyle Hırsızlık

Bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle işlenen hırsızlıktır. İnternet bankacılığı üzerinden başkasının hesabına erişerek para aktarma, banka kartı bilgilerini ele geçirerek hesaptan para çekme gibi eylemler bu bent kapsamında değerlendirilir.

TCK 142/2-f: Tanınmamak İçin Tedbir Alma veya Resmi Sıfat Takınma

Failin kendisini tanınmayacak hale getirerek (maske, kılık değiştirme) ya da yetkisi olmadığı halde resmi sıfat takınarak (polis, memur gibi davranarak) hırsızlık yapmasıdır.

TCK 142/2-g: Hayvan Hırsızlığı

Büyük veya küçükbaş hayvan hakkında işlenen hırsızlıktır. Kırsal kesimde geçim kaynağı olan hayvanların çalınmasının yarattığı ağır mağduriyet nedeniyle nitelikli hal olarak düzenlenmiştir.

TCK 142/2-h: Kilitli Eşya veya Bina İçi Hırsızlık

Bu bentte iki ayrı nitelikli hal düzenlenmiştir. Birincisi, herkesin girebileceği bir yerde (cadde, sokak, pazar yeri) bırakılmakla birlikte kilitlenmek suretiyle muhafaza altına alınan eşyanın çalınmasıdır (kilitli otomobilden hırsızlık gibi). İkincisi, bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşyanın çalınmasıdır (evden hırsızlık, işyerinden hırsızlık gibi). Kapıları kilitli olmayan veya camları kapatılmamış bir otomobildeki eşyanın çalınması halinde bu nitelikli hal uygulanmaz.

TCK 142/3 – Enerji Hırsızlığı (5-12 Yıl Hapis)

Hırsızlık suçunun sıvı veya gaz halindeki enerji hakkında ya da bunların nakline, işlenmesine veya depolanmasına ait tesislerde işlenmesi halinde ceza 5 yıldan 12 yıla kadar hapistir. Elektrik, doğalgaz, petrol gibi enerji kaynaklarının kaçak kullanımı veya çalınması bu kapsamdadır.

Bu fiilin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır ve ayrıca 10.000 güne kadar adli para cezasına hükmolunur.

TCK 142/4 – Konut Dokunulmazlığı ve Mala Zarar Verme İstisnası

Hırsızlık suçunun işlenmesi amacıyla konut dokunulmazlığının ihlali (TCK 116) veya mala zarar verme (TCK 151) suçunun işlenmesi halinde, bu suçlar bakımından şikâyet aranmaz. Normalde şikâyete tabi olan bu suçlar, hırsızlık amacıyla işlendiğinde re’sen soruşturulur.

TCK 142/5 – Kamu Hizmetinin Aksaması

Hırsızlık suçunun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması halinde, verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır. Telekomünikasyon kablolarının, enerji hatlarının veya demiryolu sinyalizasyon sistemlerinin çalınması gibi eylemler bu kapsamda değerlendirilir.

Gece Vakti Hırsızlık (TCK 143)

Hırsızlık suçunun ister basit ister nitelikli haliyle gece vakti işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. TCK’ya göre gece vakti, güneşin batmasından bir saat sonra başlayan ve doğmasından bir saat evveline kadar devam eden süredir.

Hırsızlık Suçunda Etkin Pişmanlık (TCK 168)

TCK 168. maddesi hırsızlık suçunun basit ve nitelikli tüm halleri için etkin pişmanlık imkânı tanır. Failin pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen iade veya tazmin yoluyla gidermesi halinde cezada indirim uygulanır.

Cezayı Azaltan ve Artıran Nedenler

Cezayı Azaltan Nedenler

Değer azlığı (TCK 145): Hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı halinde verilecek cezada indirim yapılabilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir.

Kullanma hırsızlığı (TCK 146): Malın geçici süre kullanılıp iade edilmek amacıyla alınması halinde verilecek ceza yarı oranına kadar indirilebilir. Bu hüküm yalnızca kullanmakla tükenmeyen mallara uygulanır; yakıt, elektrik, yiyecek gibi tüketilen maddeler kapsam dışıdır.

Zorunluluk hali (TCK 147): Hırsızlık suçunun ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenmesi halinde cezada indirim yapılabilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir.

Yakın akrabalık (TCK 167): Hırsızlık suçunun eşe, üst veya alt soya ya da bu derecede kayın hısımlarına karşı işlenmesi halinde faile ceza verilmez (şahsi cezasızlık sebebi).

Cezayı Artıran Nedenler

Gece vakti (TCK 143): Ceza yarı oranında artırılır.

Kamu hizmeti aksaması (TCK 142/5): Ceza yarısından iki katına kadar artırılır.

Savunmasız mağdur (TCK 142/2-b son cümle): Beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak kişiye karşı kapkaç veya yankesicilik halinde ceza üçte biri oranına kadar artırılır.

Örgüt faaliyeti (TCK 142/3 son cümle): Enerji hırsızlığının örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır ve ayrıca adli para cezasına hükmolunur.

Soruşturma, Kovuşturma ve Görevli Mahkeme

Şikâyet

Nitelikli hırsızlık suçu (TCK 142) re’sen soruşturulur; şikâyet aranmaz. Basit hırsızlık (TCK 141) da kural olarak re’sen soruşturulur. Ancak TCK 144 (alacak tahsili veya paydaş mal), TCK 146 (kullanma hırsızlığı) ve TCK 167/2’de sayılan belirli akrabalık halleri şikâyete bağlıdır. Şikâyete tabi hallerde süre 6 aydır.

Zamanaşımı

TCK 141 kapsamında basit hırsızlıkta cezanın üst sınırı 3 yıl olduğundan dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. TCK 142 kapsamında ise cezanın üst sınırı 5 yılı aştığından (142/1: 7 yıl, 142/2: 10 yıl, 142/3: 12 yıl) dava zamanaşımı süresi 15 yıldır.

Uzlaşma

Basit hırsızlık (TCK 141) uzlaşma kapsamındadır. Ancak gece vakti işlenmesi halinde Yargıtay uzlaşma uygulanmayacağı görüşündedir. Nitelikli hırsızlık (TCK 142) uzlaşma kapsamında değildir. Ayrıca TCK 144 (alacak tahsili, paydaş mal) ve TCK 146 (kullanma hırsızlığı) uzlaşmaya tabidir.

Tutuklama

TCK 142 kapsamındaki nitelikli hırsızlık suçları, CMK 100/3’te sayılan katalog suçlar arasındadır. Bu nedenle tutuklama nedenleri doğrudan var sayılabilir ve hâkim tutuklama kararı verebilir. TCK 141 kapsamındaki basit hırsızlıkta ise tutuklama için genel şartların varlığı aranır.

Görevli Mahkeme

Hem basit hem nitelikli hırsızlık suçlarında görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi‘dir. Bilişim sistemi kullanılarak işlenen hırsızlıklarda (TCK 142/2-e) CMK 12/6 uyarınca mağdurun yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.

Adli Para Cezasına Çevirme

Basit hırsızlık (TCK 141) cezası kısa süreli olduğundan adli para cezasına çevrilebilir. Nitelikli hırsızlık (TCK 142) ceza alt sınırları yüksek olduğundan, etkin pişmanlık, yaş küçüklüğü gibi indirim nedenleri uygulanmadığı sürece adli para cezasına çevrilmesi mümkün değildir.

HAGB ve Erteleme

Basit hırsızlıkta (TCK 141) sonuç ceza 2 yıl veya altında kaldığında hem HAGB hem erteleme uygulanabilir. TCK 142/1 kapsamında sonuç ceza indirimlerle 2 yıl veya altına inerse HAGB mümkündür. TCK 142/2 ve 142/3 kapsamında ise cezanın alt sınırları yüksek olduğundan HAGB uygulanması oldukça güçtür. Erteleme ise sonuç cezanın 2 yıl veya altında kalması halinde mümkündür.

Hırsızlık Suçu Ceza Tablosu

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)