TCK 142/2-f Tanınmamak İçin Tedbir Alarak veya Resmi Sıfat Takınarak Hırsızlık

Hırsızlık Sırasında Maske Takılması TCK M. 142/2-F Kapsamında Tanınmamak İçin Tedbir Alma Niteliğindedir

Sanıklar, önceden oluşturdukları plan doğrultusunda bir iş yerine yönelik hırsızlık eylemi gerçekleştirmiştir. Sanıklardan biri iş yerine girerek eşyaları almış, diğer iki sanık ise araçta bekleyerek çevreyi kontrol etmiş ve eylemi gerçekleştiren sanığa gözcülük yapmıştır. Tanık anlatımına göre sanıklar olay sırasında tanınmalarını önlemek amacıyla maske kullanmıştır.

Yerel mahkeme, sanıkların eylemini bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşya hakkında hırsızlık olarak kabul etmiş ve TCK m. 142/1-b uyarınca hüküm kurmuştur. Yargıtay ise tanınmamak amacıyla maske kullanılması nedeniyle eylemin daha ağır cezayı gerektiren TCK m. 142/2-f kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.

TCK m. 142/2-f’nin uygulanması bakımından failin kullandığı tedbirin onu tamamen tanınmaz hâle getirmesi gerekmez. Maske, kar maskesi, atkı, bere, kapüşon, peruk veya benzeri araçlarla yüzün ya da dış görünüşün değiştirilmesi yeterlidir. Önemli olan failin suçu işlerken kimliğinin belirlenmesini zorlaştırmak ve yakalanma ihtimalini azaltmak amacıyla hareket etmesidir.

Failin alınan tedbire rağmen tanıklar tarafından tanınmış olması veya güvenlik kamerası görüntülerinden kimliğinin tespit edilmesi nitelikli hâlin uygulanmasına engel değildir. Kanun, tedbirin başarılı olmasını değil, hırsızlık suçunun tanınmamak amacıyla alınan bir tedbir altında işlenmesini cezayı ağırlaştıran neden olarak kabul etmektedir.

Daire ayrıca araçta bekleyen ve gözcülük yapan sanıkların sorumluluğunu da değerlendirmiştir. Bu sanıkların yalnızca suça yardım eden kişi olarak değil, ortak suç işleme kararı ve iş bölümü içinde hareket eden müşterek fail olarak kabul edilmeleri gerektiği belirtilmiştir. Hırsızlık suçunun icrasına doğrudan katılmak yalnızca iş yerine girip eşyayı almakla sınırlı değildir; suç planı çerçevesinde kaçışı sağlamak ve gözcülük yapmak da fiil üzerinde ortak hâkimiyetin bir parçası olabilir.

Bu nedenle araçta bekleyen sanıkların TCK m. 39 kapsamında yardım eden sıfatıyla değil, TCK m. 37/1 kapsamında asli fail olarak sorumlu tutulmaları gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Ancak tanınmamak için tedbir alma biçimindeki nitelikli hâlin diğer suç ortaklarına uygulanabilmesi için bu tedbirin ortak suç planı kapsamında bilinmesi ve suçun bu şekilde işlenmesine iştirak edilmesi gerekir.

Yargıtay, yerel mahkemenin TCK m. 142/2-f yerine daha hafif nitelikli hâli uygulamasını hukuka aykırı bulmasına rağmen, sanıklar aleyhine temyiz başvurusu bulunmadığından bu hususu bozma nedeni yapmamıştır. Aleyhe değiştirme yasağı nedeniyle sanıkların cezasının temyiz aşamasında ağırlaştırılması mümkün görülmemiştir.

Karar, hem maske kullanımının nitelikli hırsızlık bakımından taşıdığı anlamı hem de planlı hırsızlıklarda gözcülük yapan kişilerin müşterek fail sayılabileceğini ortaya koymaktadır. Yüzün bir bölümünün kapatılması dahi tanınmayı engelleme amacı taşıyorsa TCK m. 142/2-f’nin uygulanması gündeme gelecektir.

Künye: Yargıtay 13. Ceza Dairesi, 22.11.2016, E. 2015/10417, K. 2016/15529.

Polis Kimliği Gösterip Polis Kıyafetiyle Evde Arama Yapan Kişilerin Eşyaları Alması TCK M. 142/2-F Kapsamında Nitelikli Hırsızlıktır

Sanıklar, mağdurla telefonla görüşerek ilişkiye girme konusunda anlaşmıştır. Sanıklardan biri mağdurun evine gelmiş ve polis olduğunu söyleyerek niteliği kesin olarak belirlenemeyen bir kimlik göstermiştir. Diğer sanık ise bir süre sonra polis kıyafeti giyerek eve gelmiş ve polis yetkisi varmış gibi evde arama yapmaya başlamıştır.

Sanıklar, mağdurun kendilerini polis olarak kabul etmesini sağladıktan sonra evde bulunan eşyaları karıştırmıştır. Mağdurun bir süreliğine dışarı çıkmasından yararlanarak evdeki cep telefonunu ve parayı almışlardır. Böylece polis sıfatı, mağdurun güvenini ve çekingenliğini sağlamak, evde serbestçe dolaşmak ve eşyalara ulaşmak amacıyla kullanılmıştır.

Yerel mahkeme, sanıkların eylemini bina içinde muhafaza altına alınmış eşya hakkında hırsızlık olarak değerlendirmiş ve TCK m. 142/1-b uyarınca hüküm kurmuştur. Yargıtay ise sanıkların yetkileri olmadığı hâlde polis sıfatını takınarak hırsızlığı gerçekleştirdiklerini belirterek eylemin TCK m. 142/2-f kapsamında kaldığını kabul etmiştir.

Resmî sıfat takınma, failin gerçekte sahip olmadığı bir kamu görevi veya kamu yetkisi varmış gibi davranmasıdır. Bunun mutlaka gerçeğe çok benzeyen bir üniforma, sahte kimlik veya resmî belge kullanılarak gerçekleştirilmesi gerekmez. Failin kullandığı söz, kıyafet, kimlik veya davranışların mağdurda kamu görevlisi olduğu yönünde ciddi bir kanaat oluşturması yeterlidir.

Somut olayda sanıklardan birinin polis olduğunu söyleyip kimlik göstermesi, diğerinin polis kıyafetiyle eve gelmesi ve evde arama yapması birlikte değerlendirilmiştir. Bu davranışlar, yalnızca soyut bir “polisiz” beyanından ibaret değildir. Sanıklar, polislerin sahip olduğu arama ve denetleme yetkisini fiilen kullanıyormuş gibi hareket ederek mağdurun karşı koymasını engellemiştir.

Eylemin dolandırıcılık değil hırsızlık olarak değerlendirilmesinin nedeni, mağdurun cep telefonu ve parayı sanıklara kendi iradesiyle teslim etmemesidir. Sanıkların aldatıcı davranışları mağdurun malı devretmesine değil, sanıkların evde bulunmalarını ve eşyalara ulaşmalarını kolaylaştırmaya hizmet etmiştir. Eşyalar mağdurun bilgisi ve rızası dışında bulunduğu yerden alınmıştır.

TCK m. 142/2-f’deki nitelikli hâlin oluşması için takınılan resmî sıfatın hırsızlığı fiilen kolaylaştırdığının ayrıca kanıtlanması da gerekmez. Bununla birlikte somut olayda polis sıfatının kullanılması, sanıkların eve girmelerini, arama yapmalarını ve mağdurun davranışlarını yönlendirmelerini doğrudan kolaylaştırmıştır.

Yetkisi olmadığı hâlde resmî sıfat takınma, nitelikli hırsızlığın ağırlaştırıcı unsuru olarak değerlendirildiğinden aynı davranış nedeniyle ayrıca TCK m. 262’deki kamu görevinin usulsüz olarak üstlenilmesi suçundan ceza verilip verilmeyeceği bileşik suç kuralları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Resmî sıfat yalnızca hırsızlığın işlenme aracı olarak kullanılmışsa esas itibarıyla TCK m. 142/2-f uygulanır.

Yargıtay, suç vasfındaki yanılgı nedeniyle yerel mahkeme hükmünü bozmuştur. Karar, kamu görevlisi görüntüsü altında yapılan eylemlerde malın mağdur tarafından teslim edilip edilmediğinin özellikle araştırılması gerektiğini göstermektedir. Mağdur aldatılarak malı kendi eliyle teslim etmişse dolandırıcılık; fail resmî sıfatın sağladığı ortamdan yararlanarak malı gizlice almışsa nitelikli hırsızlık gündeme gelir.

Künye: Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 19.03.2013, E. 2012/18173, K. 2013/5551.

Özelleştirilmiş Bir Şirketin Çalışanı Gibi Davranmak TCK M. 142/2-F Anlamında Resmî Sıfat Takınmak Değildir

Sanık, mağdurun iş yerine gelerek kendisini Türk Telekom çalışanı olarak tanıtmış ve telefon hattını kontrol edeceğini söylemiştir. Bu beyan sayesinde iş yerine giren sanık, telefonla ilgili bir işlem yapıyormuş görüntüsü oluşturmuş; iş yerinden ayrılırken masanın üzerinde bulunan cep telefonunu alarak götürmüştür.

Yerel mahkeme, sanığın kendisini telekomünikasyon görevlisi olarak tanıtmasını resmî sıfat takınma kabul etmiş ve TCK m. 142/2-f uyarınca mahkûmiyet hükmü kurmuştur. Yargıtay ise suç tarihi itibarıyla Türk Telekom’un hukuki statüsünü inceleyerek farklı bir sonuca ulaşmıştır.

Daire, Türk Telekom’un Bakanlar Kurulu kararı ve hisse satış sözleşmesi sonucunda özelleştirildiğini, suç tarihinde özel hukuk hükümlerine tabi anonim şirket statüsünde bulunduğunu belirlemiştir. Şirketin kamu hizmeti niteliğinde bir telekomünikasyon faaliyeti yürütmesi, şirket çalışanlarının doğrudan kamu görevlisi veya taşıdıkları unvanın resmî sıfat sayılması için yeterli görülmemiştir.

TCK m. 142/2-f kapsamında “resmî sıfat”, yasama, yürütme veya yargı faaliyetiyle bağlantılı bir kamu görevini ya da kamu gücü kullanımını ifade eder. Polis, jandarma, belediye görevlisi, zabıta veya başka bir kamu görevlisi gibi davranılması bu kapsamda değerlendirilebilir. Buna karşılık özel hukuk tüzel kişisinin çalışanı olduğunu söylemek, yapılan hizmet kamusal nitelik taşısa bile kendiliğinden resmî sıfat takınma sonucunu doğurmaz.

Sanığın Türk Telekom çalışanı olduğunu söylemesi, iş yerine girişini kolaylaştıran aldatıcı bir davranıştır. Ancak her mesleki veya kurumsal sıfatın gerçeğe aykırı biçimde kullanılması TCK m. 142/2-f kapsamına alınamaz. Ceza hükümlerinin kıyas yoluyla genişletilememesi nedeniyle “resmî sıfat” kavramı, özel şirket çalışanı unvanlarını da kapsayacak şekilde yorumlanamaz.

Olayın dolandırıcılık suçunu oluşturup oluşturmadığı bakımından da malın teslim biçimi önem taşımaktadır. Mağdur, sanığın beyanına inanarak cep telefonunu ona teslim etmemiştir. Sanık, iş yerine giriş sırasında oluşturduğu güvenden yararlanmış ve mağdurun bilgisi dışında masadaki telefonu almıştır. Bu nedenle eylem, hileli davranış bulunmasına rağmen hırsızlık niteliğini korumaktadır.

Telefonun bina niteliğindeki iş yeri içerisinde muhafaza altında bulunması nedeniyle Daire, eylemin suç tarihinde yürürlükte bulunan TCK m. 142/1-b kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmiştir. Bu nitelikli hâl, 6545 sayılı Kanun’dan sonra günümüzde TCK m. 142/2-h’de düzenlenen bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış eşya hakkındaki hırsızlığa karşılık gelmektedir.

Karar, TCK m. 142/2-f’nin uygulanmasında failin kullandığı sıfatın hukuki niteliğinin araştırılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Kendini elektrik, su, doğalgaz, telekomünikasyon veya kargo şirketi çalışanı olarak tanıtan fail bakımından ilgili kuruluşun kamu kurumu mu, kamu gücü kullanan bir yapı mı, yoksa özel hukuk tüzel kişisi mi olduğu suç tarihi itibarıyla belirlenmelidir.

Sonuç olarak Yargıtay, özel hukuk hükümlerine tabi bir şirketin çalışanı gibi davranmanın resmî sıfat takınma sayılamayacağını belirterek TCK m. 142/2-f uygulamasını hukuka aykırı bulmuştur. Bununla birlikte sanığın aldatıcı yöntemle iş yerine girip telefonu gizlice alması, hırsızlık suçunu ortadan kaldırmamaktadır.

Künye: Yargıtay 17. Ceza Dairesi, 01.12.2015, E. 2015/3622, K. 2015/10257.

PTT Görevlisi Olduklarını Söyleyerek Yaşlı Mağdurun Parasını Alan Sanıkların Eylemi TCK M. 142/2-F Kapsamındadır

Olay tarihinde seksen yaşında olan mağdur, Balıkesir Merkez Postanesinden emekli maaşını çektikten sonra evine doğru yürümeye başlamıştır. Sanıklar mağdurun yanına gelmiş, kendilerini PTT görevlisi olarak tanıtmış ve maaş ödemesiyle ilgili bir yanlışlık bulunduğunu söylemiştir.

Sanıklar, mağdura maaşının 50 TL eksik ödendiğini, bu nedenle parasını yeniden saymaları gerektiğini belirtmiştir. Bu sözlere inanan mağdur, yanında bulunan 325 TL’yi sanıklara göstermiştir. Sanıklar ayrıca fotokopi çekileceği bahanesiyle mağdurun kimliğini de almış ve para ile kimliği iade etmeden olay yerinden uzaklaşmıştır.

Yerel mahkemenin eyleme ilişkin hukuki nitelendirmesi Yargıtay tarafından isabetli bulunmamıştır. Daire, sanıkların kendilerini PTT görevlisi olarak tanıtmalarını, gerçekte sahip olmadıkları resmî bir sıfatı hırsızlığın işlenmesinde kullanmaları olarak değerlendirmiştir. Bu nedenle eylemin TCK m. 142/2-f kapsamında nitelikli hırsızlık oluşturduğu kabul edilmiştir.

Sanıkların yalnızca PTT’de çalıştıklarını söylemekle yetinmeyip maaş ödemesindeki sözde eksikliği gidermek üzere işlem yapıyormuş gibi davranmaları önemlidir. Failler, kendilerini mağdurun maaş ödemesini denetleme ve düzeltme yetkisine sahip görevliler olarak göstermiştir. Böylece resmî sıfatın kişiler üzerinde oluşturduğu güven ve itaat duygusundan yararlanmışlardır.

Olayın dolandırıcılık mı yoksa hırsızlık mı oluşturduğu bakımından, mağdurun para üzerindeki zilyetliği devretme iradesi belirleyicidir. Mağdur, parayı sanıklara mülkiyetini veya serbestçe tasarruf yetkisini devretmek amacıyla vermemiş; yalnızca maaşın yeniden sayılması ve eksikliğin kontrol edilmesi için kısa süreliğine göstermiştir. Bu nedenle paranın zilyetliğinin hukuken geçerli ve serbest bir iradeyle sanıklara devredildiği kabul edilmemiştir.

Sanıklar, resmî sıfat görüntüsünden yararlanarak mağdurun para üzerindeki gözetimini azaltmış ve parayı iade etmeksizin götürmüştür. Buradaki hile, mağdurun malı sanıklara kesin olarak teslim etmesini sağlayan bir araçtan ziyade, hırsızlığın gerçekleştirilmesini kolaylaştıran yöntem niteliğindedir. Bu nedenle suç vasfı dolandırıcılık değil, resmî sıfat takınarak hırsızlıktır.

TCK m. 142/2-f’nin uygulanabilmesi için failin sahte bir görev kimliği, üniforma veya resmî belge kullanması zorunlu değildir. Failin sözleri, davranışları ve olayın meydana geldiği ortam birlikte değerlendirildiğinde mağdurda kamu görevlisi olduğu yönünde ciddi bir kanaat oluşturulmuşsa resmî sıfat takınma gerçekleşebilir. Somut olayda mağdurun postaneden yeni ayrılmış olması ve sanıkların maaş ödemesindeki eksiklikten söz etmesi bu kanaati güçlendirmiştir.

Mağdurun ileri yaşta olması da sanıkların kullandığı yöntemin etkisini artıran bir durumdur. Bununla birlikte TCK m. 142/2-f’nin uygulanması için mağdurun yaşlı, eğitimsiz veya kendisini savunamayacak durumda olması zorunlu değildir. Nitelikli hâlin temelini, failin yetkisi bulunmadığı hâlde resmî sıfatı suçun işlenmesinde araç olarak kullanması oluşturur.

Karar, özellikle kendisini PTT, belediye, sosyal yardım kurumu veya başka bir kamu kuruluşunun görevlisi olarak tanıtan kişilerin para ya da eşya almaları bakımından önemlidir. Suç vasfı belirlenirken kullanılan sıfatın gerçekten resmî nitelik taşıyıp taşımadığı ve mağdurun mal üzerindeki zilyetliği faile hangi amaçla bıraktığı birlikte değerlendirilmelidir.

Künye: Yargıtay 13. Ceza Dairesi, E. 2013/5587, K. 2013/19884.

Yalnızca Soyut Biçimde “Polisim” Demek TCK M. 142/2-F Anlamında Resmî Sıfat Takınmak İçin Yeterli Değildir

Sanık, tanığın elinde bulunan ilaçları almak amacıyla ona yaklaşmış ve soyut biçimde polis olduğunu söylemiştir. Bunun dışında polis kimliği göstermemiş, polis üniforması giymemiş, arama veya el koyma yetkisi kullanıyormuş gibi davranmamış ve görevli olduğunu destekleyen başka bir harekette bulunmamıştır.

Sanık, bu sözün ardından tanığın elinde bulunan ilaçları alarak kaçmıştır. Yerel mahkeme, sanığın kendisini polis olarak tanıttığı gerekçesiyle eylemi yetkisi olmadığı hâlde resmî sıfat takınarak gerçekleştirilen hırsızlık kabul etmiş ve TCK m. 142/2-f uyarınca hüküm kurmuştur.

Yargıtay, resmî sıfat takınma unsurunun yalnızca failin kamu görevlisi olduğunu söylemesiyle her durumda gerçekleşmeyeceğini belirtmiştir. Failin kullandığı söz ve davranışların bütün olarak değerlendirilmesi; mağdurda gerçekten kamu görevlisi olduğu yönünde bir izlenim oluşturabilecek nitelikte bulunması gerekir.

Bir kişinin sadece “polisim” demesi, başka hiçbir davranışla desteklenmiyorsa resmî sıfatın fiilen takınıldığını göstermeyebilir. Polis kimliği göstermek, üniforma giymek, arama yapmak, tutanak düzenliyormuş gibi davranmak, eşyanın suç delili olduğu gerekçesiyle teslimini istemek veya kamu gücüne dayalı bir emir vermek bu değerlendirmede dikkate alınabilecek davranışlardır.

Somut olayda sanık, polis yetkisini kullanıyormuş görüntüsü altında ilaçları teslim almamıştır. Tanığın kendisini kamu görevlisi sanması nedeniyle ve kamu makamına teslim amacıyla ilaçları verdiğini gösteren yeterli bir olgu da bulunmamaktadır. Sanık, mağdurun elindeki eşyayı doğrudan alıp kaçmıştır.

Daire bu nedenle olayda TCK m. 142/2-f’deki resmî sıfat takınma unsurunun oluşmadığını kabul etmiştir. Sanığın eylemi, mağdurun elinde taşımakta olduğu eşyanın alınması biçiminde gerçekleştiğinden suç tarihinde yürürlükte bulunan TCK m. 142/2-b kapsamında değerlendirilmelidir.

Karar, önceki polis kıyafeti kullanılan olaydan ayrılmaktadır. Polis kıyafeti giymek, kimlik göstermek ve evde arama yapmak gibi birbirini destekleyen davranışlar resmî sıfatın fiilen üstlenildiğini gösterirken; herhangi bir görev veya yetki kullanımıyla desteklenmeyen tek bir söz aynı sonucu doğurmamaktadır.

TCK m. 142/2-f’nin uygulanması için mağdurun failin gerçekten kamu görevlisi olduğuna inanması tek başına yeterli olmayabilir. Failin objektif olarak resmî sıfata bürünmeye elverişli davranışlarda bulunması gerekir. Aksi takdirde mağdurun kişisel değerlendirmesine dayanılarak ağırlaştırıcı nedenin kapsamı öngörülemez biçimde genişletilmiş olur.

Ceza hukukundaki kanunilik ilkesi de “resmî sıfat takınma” kavramının sınırsız yorumlanmasına engeldir. Her gerçeğe aykırı meslek veya görev beyanı TCK m. 142/2-f kapsamına alınamaz. Kullanılan sıfatın kamu görevine ilişkin olması ve failin bu sıfatı somut davranışlarıyla üstlenmiş görünmesi aranmalıdır.

Sonuç olarak Yargıtay, soyut polislik beyanı dışında resmî sıfat takınıldığını gösteren başka bir hareket bulunmadığından TCK m. 142/2-f uygulanmasını hukuka aykırı bulmuştur. Bu karar, resmî sıfat takınarak hırsızlık ile elde veya üstte taşınan eşyayı alma biçimindeki diğer nitelikli hırsızlık hâllerinin ayrımında kullanılabilecek önemli bir ölçüt ortaya koymaktadır.

Künye: Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2014/734, K. 2014/30267.