TCK 142/1 Nedir? Bentleri, Cezası ve Savunma Rehberi 2026

Güncelleme Tarihi: 13 Ağustos 2026 | Av. Çağrı Ayboğa

Ankara Adliyesinde bir duruşma salonunda en sık duyduğumuz savunmalardan biri şudur: “Sokakta duruyordu, sahipsiz sandım.” Oysa elektrik kablosundan park bankına, cami avlusundaki ayakkabıdan otobüs koltuğunda unutulan çantaya kadar birçok eşya, kanun koyucunun özel olarak koruduğu eşyalardır. Bu koruma, hırsızlık suçunun temel şeklinden çok daha ağır bir yaptırımla sağlanır ve tam olarak bu noktada TCK 142/1 devreye girer.

Bu yazıda TCK 142/1 hükmünü bent bent açıklıyor, cezanın nasıl belirlendiğini, yargılama sürecinin nasıl ilerlediğini ve savunmada nelere dikkat edilmesi gerektiğini bir ceza avukatı gözüyle anlatıyoruz. Suçun genel şartları ve TCK 141 düzenlemesi için TCK 141 ve TCK 142 hırsızlık suçu rehberimizi inceleyebilirsiniz.

TCK 142/1 Nedir?

TCK 142/1, hırsızlık suçunun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hallerinden ilk grubunu düzenleyen fıkradır. Kanun koyucu bu fıkrada, korunması güç olan veya toplumun ortak kullanımına sunulmuş eşyaları özel bir koruma altına almıştır. Basit hırsızlıkta bir yıldan üç yıla kadar hapis öngörülürken, fiil bu fıkradaki eşyalardan biri hakkında işlendiğinde ceza üç yıldan yedi yıla kadar hapse yükselir.

Fıkranın mantığı şudur: Cami avlusuna bırakılan ayakkabı, tarlada duran traktör römorku veya belediye otobüsündeki koltuk, sahipleri tarafından sürekli gözetlenemez. Bu eşyaların korunması büyük ölçüde toplumsal güvene dayanır. Bu güveni istismar eden fail, sıradan bir hırsızdan daha ağır bir kusur içindedir ve kanun bu kusuru daha yüksek ceza ile karşılar.

TCK 142/1 Kanun Metni

5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 142. maddesinin birinci fıkrasının yürürlükteki metni aynen şu şekildedir. Metnin resmi kaynağı için mevzuat.gov.tr üzerindeki 5237 sayılı Kanuna bakabilirsiniz.

Görüldüğü üzere fıkrada beş bent bulunmakla birlikte (b) ve (f) bentleri yürürlükten kaldırılmıştır. (b) bendindeki “herkesin girebileceği bir yerde bırakılan veya kilitlenmek suretiyle muhafaza altına alınan eşya” hali 2014 yılında 6545 sayılı Kanunla ikinci fıkraya (h) bendi olarak taşınmış, (f) bendindeki elektrik enerjisi hakkında hırsızlık ise 2012 yılında karşılıksız yararlanma suçuna dönüştürülmüştür.

TCK 142/1 Bentleri Tek Tek Ne Anlama Gelir?

TCK 142/1-a: Kamu Kurumunda, İbadethanede veya Kamu Hizmetine Tahsisli Eşya

Bu bent üç ayrı eşya grubunu korur. Birincisi, kamu kurum ve kuruluşlarında bulunan eşyadır; eşyanın devlete ait olması gerekmez, hastane koridorunda bekleyen bir hastanın çantası da bu kapsamdadır çünkü kanun “kime ait olursa olsun” ifadesini özellikle kullanmıştır. İkincisi, cami, kilise, sinagog gibi ibadete ayrılmış yerlerde bulunan eşyadır; cami avlusundaki ayakkabı veya askıdaki palto bu gruba girer. Üçüncüsü, kamu yararına veya hizmetine tahsis edilen eşyadır; yerleşik uygulamada sokak lambaları, park bankları, çeşmeler, trafik levhaları, yağmur suyu ızgaraları ve belediyeye ait oyun grupları bu kapsamda değerlendirilir. Burada eşyanın bulunduğu yer değil, tahsis amacı belirleyicidir.

TCK 142/1-c: Toplu Ulaşım Aracındaki veya Duraklardaki Eşya

Otobüs, metro, tren, vapur, uçak, dolmuş ve taksi gibi halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım araçlarının içinde ya da bunların belli varış veya kalkış yerlerinde, yani duraklarda, garlarda, istasyonlarda ve terminallerde bulunan eşya hakkında işlenen hırsızlık bu bende girer. Yolculuk sırasında insanların eşyaları üzerindeki denetimi zayıflar; kanun bu zayıflığı istismar eden faili ağırlaştırılmış cezayla karşılar. Aracın özel şirkete ait olması sonucu değiştirmez, ölçüt aracın halkın kullanımına açık olmasıdır.

TCK 142/1-d: Afet İçin Hazırlanan Eşya

Deprem, sel, yangın gibi bir afetin veya genel felaketin doğurabileceği zararları önlemek ya da hafifletmek amacıyla hazırlanan eşya bu bentle korunur. AFAD depolarındaki çadırlar, battaniyeler, jeneratörler, yangın söndürme ekipmanları ve afet toplanma alanlarındaki konteynerler tipik örneklerdir. Toplumun en zor gününe hazırlanan bu eşyalara yönelen fiil, kanun koyucu tarafından özel olarak ağırlaştırılmıştır.

TCK 142/1-e: Adet, Tahsis veya Kullanım Gereği Açıkta Bırakılan Eşya

Uygulamada en sık karşılaşılan bent budur. Bazı eşyalar nitelikleri gereği kilit altında tutulamaz: Tarladaki traktör ve tarım aletleri, inşaat sahasındaki kalıp malzemeleri, ekin ve meyveler, sahile çekilmiş kayıklar, sokakta park halindeki bisikletler bu kapsamda değerlendirilir. Buradaki kritik ayrım şudur: Eşya unutulduğu veya ihmal edildiği için değil, adet veya kullanım zorunluluğu nedeniyle açıkta bırakılmış olmalıdır. Sahibinin unuttuğu telefonun alınması bu bende girmez; o fiil koşullarına göre basit hırsızlık veya kaybolmuş eşya üzerinde tasarruf kapsamında değerlendirilir.

TCK 142/1 Cezası Ne Kadar?

TCK 142/1 kapsamındaki nitelikli hırsızlığın cezası üç yıldan yedi yıla kadar hapistir. Mahkeme cezayı belirlerken suçun işleniş biçimini, eşyanın değerini, failin kastının yoğunluğunu ve geçmişini birlikte değerlendirir. Cezayı etkileyen başlıca faktörler şunlardır:

• Gece vakti işlenme: Suç gece vakti işlenmişse TCK 143 uyarınca verilecek ceza yarı oranında artırılır. Uygulamada dosyaların önemli bölümünde bu artırım tartışılır.
• Malın değerinin azlığı: Çalınan eşyanın değeri azsa TCK 145 uyarınca cezada indirim yapılabileceği gibi koşullar elverdiğinde ceza vermekten vazgeçilebilir.
• Etkin pişmanlık: Fail, mağdurun zararını soruşturma aşamasında giderirse ceza üçte ikisine kadar, kovuşturma aşamasında hüküm verilmeden önce giderirse yarısına kadar indirilir. Ayrıntılar için etkin pişmanlık yazımıza bakabilirsiniz.
• Teşebbüs: Fiil tamamlanamadan yakalanan fail hakkında TCK 35 suça teşebbüs hükümleri uygulanır ve ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirilir.
• Yakın akraba lehine cezasızlık: Suçun eşe, üstsoy veya altsoya karşı işlenmesi gibi hallerde TCK 167 şahsi cezasızlık sebepleri devreye girebilir.

Alt sınırın üç yıl olması nedeniyle sonuç ceza çoğu dosyada iki yılın üzerinde kalır; bu da hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve cezanın ertelenmesi seçeneklerini zorlaştırır. Bununla birlikte etkin pişmanlık, teşebbüs ve takdiri indirim bir arada uygulandığında sonuç ceza iki yılın altına inebilir ve HAGB ile hapis cezasının ertelenmesi gündeme gelebilir. Kesinleşen cezanın infaz süresini İnfaz Hesaplama Programı ile hesaplayabilirsiniz.

TCK 142/1 Yargılama Süreci Nasıl İşler?

Nitelikli hırsızlık şikayete tabi değildir; savcılık olayı öğrendiği anda kendiliğinden soruşturma başlatır. Mağdur şikayetinden vazgeçse bile dava düşmez. Suç uzlaştırma kapsamında da değildir. Yargılama asliye ceza mahkemesinde görülür ve süreç genellikle şu adımlarla ilerler:

• Kolluk aşamasında olay yeri incelemesi, kamera kayıtları, parmak izi ve tanık beyanları toplanır; şüpheli ifadeye çağrılır veya yakalanır.
• Savcılık delilleri yeterli görürse iddianame düzenler; kaçma veya delil karartma şüphesi varsa adli kontrol ya da tutuklama talep edilebilir.
• Kovuşturma aşamasında eşyanın hangi bent kapsamında olduğu, değeri ve fiilin gece işlenip işlenmediği bilirkişi raporları ve keşifle netleştirilir.
• Mahkeme, nitelikli halin sabit olmadığı sonucuna varırsa fiili basit hırsızlık olarak değerlendirebilir; bu ihtimal savunmanın en önemli çalışma alanlarından biridir.

TCK 142/1 Savunmasında Neler Öne Çıkar?

Yirmi yılı aşkın süredir ceza mahkemelerinde gördüğümüz tablo nettir: TCK 142/1 dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman fiilin kendisi değil, eşyanın hukuki niteliğinin doğru tartışılmasıdır. Savunmada öne çıkan başlıca noktalar şunlardır:

• Eşyanın niteliği: Eşya gerçekten kamu hizmetine tahsisli mi, yoksa özel mülkiyette sıradan bir eşya mı? Özelleştirilmiş kurumlara ait eşyalarda bu tartışma cezayı doğrudan etkiler.
• Açıkta bırakılma sebebi: (e) bendinde eşyanın adet veya kullanım gereği mi açıkta olduğu, yoksa unutulmuş mu olduğu ayrımı, nitelikli hal ile basit hal arasındaki sınırı çizer.
• Kast ve yarar sağlama amacı: Failin eşyayı sahiplenme kastı taşımadığı, kullanıp iade ettiği hallerde kullanma hırsızlığı hükümleri tartışılmalıdır.
• Değer azlığı ve zarar giderimi: Eşya değerinin bilirkişiye doğru tespit ettirilmesi ve zararın erken aşamada giderilmesi, sonuç cezayı büyük ölçüde değiştirir.
• Hukuka aykırı deliller: Arama ve el koyma işlemlerinin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı her dosyada denetlenmelidir.

TCK 142/1 ile TCK 142/2 Arasındaki Fark Nedir?

İki fıkra arasındaki temel fark, korunan değerin ağırlığı ve buna bağlı ceza aralığıdır. TCK 142/1 eşyanın bulunduğu yere ve tahsis amacına odaklanırken, ikinci fıkra failin kullandığı yönteme ve mağdurun içinde bulunduğu savunmasız duruma odaklanır. Farklar şu şekilde özetlenebilir:

• TCK 142/1 cezası üç yıldan yedi yıla kadar, ikinci fıkranın cezası beş yıldan on yıla kadar hapistir.
• Birinci fıkra eşya merkezlidir: Eşyanın kamuya, ibadethaneye, ulaşım aracına veya açık alana ait olması yeterlidir.
• İkinci fıkra yöntem ve mağdur merkezlidir: Yankesicilik, kilit açma, bilişim sistemi kullanma veya mağdurun korunmasız halinden yararlanma gibi haller burada düzenlenir.
• Her iki fıkrada da şikayet aranmaz ve uzlaştırma uygulanmaz.

TCK 142 Rehber Serisi

Maddenin diğer fıkra ve bentlerini Yargıtay kararlarıyla birlikte ayrı yazılarda ayrıntılı olarak inceliyoruz:

• TCK 142/2-a: Malını koruyamayacak durumda olandan veya ölenden hırsızlık
• TCK 142/2-b: Yankesicilik ve kapkaç suretiyle hırsızlık
• TCK 142/2-c: Afet ve sosyal olayların yarattığı kargaşadan yararlanarak hırsızlık
• TCK 142/2-d: Taklit anahtarla veya aletle kilit açmak suretiyle hırsızlık
• TCK 142/2-e: Bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle hırsızlık
• TCK 142/2-f: Tanınmamak için tedbir alarak veya resmi sıfat takınarak hırsızlık
• TCK 142/2-g: Büyükbaş veya küçükbaş hayvan hırsızlığı
• TCK 142/2-h: Kilitlenerek veya bina içinde muhafaza altına alınan eşya hırsızlığı
• TCK 142/3: Sıvı veya gaz enerji hırsızlığı
• TCK 142/4: Konut dokunulmazlığı ve mala zarar vermede şikayet şartı
• TCK 142/5: Kamu hizmetinin aksaması halinde ceza artırımı

Sık Sorulan Sorular

Hukuki araçlarımızla süreçlerinizi kendiniz de takip edebilirsiniz: