TCK 198 – Paraya Eşit Sayılan Değerler 2026

TCK 198 Kanun Metni – Paraya Eşit Sayılan Değerler

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 198. maddesi, fiziksel anlamda banknot veya madeni para olmamakla birlikte ekonomik dolaşımda para işlevi gören belirli kıymetli evrak ve değerleri para hükmünde kabul eden özel bir düzenlemedir. Bu madde, TCK’nın “Kamu Güvenine Karşı Suçlar” başlıklı dördüncü bölümünde, 197. madde (parada sahtecilik) ile birlikte sistematik bir bütünlük içinde yer almaktadır.

TCK 198’in temel amacı, ekonomik güvenliği ve kamu güvenini korumaktır. Madde kapsamındaki değerler herhangi bir ciro veya devir işlemine gerek kalmaksızın elden ele geçebilmekte ve ödeme aracı fonksiyonu görebilmektedir. Bu nedenle kanun koyucu, bu değerlere yönelik sahtecilik eylemlerinin de aynen paraya yönelik sahtecilik gibi cezalandırılmasını öngörmüştür.

TCK 198 Madde Gerekçesi

Madde gerekçesinde; paraya eşit sayılan değerlerin, her ne kadar teknik olarak para niteliği taşımasa da herhangi bir devir ve ciro işlemine ihtiyaç bulunmaksızın elden ele geçtiği ve tediye vasıtası fonksiyonunu gördüğü vurgulanmıştır. Bu değerlerin teminat olarak yatırılabilmesi de mümkündür.

Gerekçede özellikle üç kategoriye ilişkin ayrıntılı açıklamalar yapılmıştır:

Birinci kategori: Hükûmet tarafından ihraç olunan bonolar, hisse senetleri, tahvil ve kuponlardır. Bunların para gibi sayılması için Bakanlar Kurulu kararı uyarınca çıkarılmış olması ve Devlet Hazinesinin borçlandırılmış bulunması gerekmektedir. Dolayısıyla kamu iktisadi teşekküllerince veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca çıkarılan hamiline yazılı bonolar madde kapsamına girmemektedir.

İkinci kategori: Yetkili kurumlar tarafından çıkarılan ve kanunen tedavül eden senetlerdir. Bu senetlerin madde kapsamına girebilmesi için özel bir kanunla ilgili kuruluşa tedavül eden senet çıkarma yetkisi verilmiş olması ve senedin kabulünün zorunlu bulunması gerekir. Bu tür evrakı kâğıt paradan ayıran husus, kâğıt paranın altınla değiştirilmesinin talep edilememesine karşılık; yetkili kuruluşlarca çıkarılan evrakın ibrazında veya belirli bir vadenin gelmesinde madeni ya da kâğıt para ile değiştirilmesinin olanaklı bulunmasıdır.

Üçüncü kategori: Milli ziynet altınlarıdır. Gerekçeye göre altın para, ülkemizde veya yabancı ülkede kanunen tedavülde bulunduğu sürece zaten para niteliğindedir. Ziynet altınları ise kanunen tedavül etmese de piyasada alınıp satıldığından ve taklit ya da tağyirinin mümkün olması nedeniyle özel olarak düzenlenmiştir.

Paraya Eşit Sayılan Değerler Nelerdir?

TCK 198 kapsamında para hükmünde kabul edilen değerler aşağıdaki tabloda detaylı biçimde sınıflandırılmıştır:

Milli Ziynet Altınları ve Hukuki Niteliği

TCK 198 bakımından uygulamada en sık karşılaşılan mesele milli ziynet altınlarıdır. Milli ziynet altınları; Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından basılıp piyasaya sürülen Cumhuriyet altını, Reşat altını, Ata altını, yarım altın ve çeyrek altın gibi altınlardır.

Milli ziynet altınları kanunen tedavül eden bir ödeme aracı olmasa da toplumsal kabul gören ve yaygın bir şekilde alınıp satılan değerlerdir. Kanun koyucu bu altınların taklit veya tağyir edilme olasılığını göz önünde bulundurarak bunları açıkça para hükmünde saymıştır.

Yargıtay uygulamasında milli ziynet altınlarının niteliğinin belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Bir altının TCK 198 kapsamında milli ziynet altını sayılıp sayılmadığının tespiti, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünden alınacak teknik raporla kesinleştirilmelidir. Eksik araştırma ile mahkûmiyet kararı verilmesi Yargıtay tarafından bozma nedeni olarak kabul edilmektedir.

TCK 198 ile Parada Sahtecilik (TCK 197) İlişkisi

TCK 198, bağımsız bir suç tipi değil; TCK 197’de düzenlenen parada sahtecilik suçunun kapsamını genişleten bir hükümdür. TCK 198’de sayılan değerlere yönelik gerçekleştirilen sahtecilik eylemleri, doğrudan TCK 197 kapsamında parada sahtecilik suçunu oluşturur.

Bu ilişki uygulamada özellikle şu şekilde tezahür etmektedir: Sahte Cumhuriyet altını, Reşat altını veya diğer milli ziynet altınlarını üreten, satan veya tedavüle süren kişiler, dolandırıcılık suçundan değil; TCK 197/1 kapsamında parada sahtecilik suçundan yargılanır. Parada sahtecilik suçu, TCK 197/1’e göre iki yıldan on iki yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adli para cezası yaptırımını gerektirmektedir.

Dolandırıcılık Suçundan Farkı

Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, sahte milli ziynet altını satma eyleminin dolandırıcılık mı yoksa parada sahtecilik mi olduğu meselesidir. Yargıtay bu konuda tutarlı bir içtihat geliştirmiştir:

Sahte milli ziynet altınlarının satılması durumunda eylem, TCK 157 veya TCK 158 kapsamında dolandırıcılık suçu olarak değil; TCK 197/1 kapsamında parada sahtecilik suçu olarak nitelendirilmelidir. Bunun nedeni, TCK 198’in milli ziynet altınlarını para hükmünde kabul etmesidir. Para hükmündeki bir değer üzerinde sahtecilik yapılması halinde parada sahtecilik hükümleri uygulanır.

Görevli Mahkeme ve Yargılama Usulü

TCK 197 kapsamında parada sahtecilik suçu, üst sınırı on yılı aşan hapis cezası öngören bir suç olduğundan 5235 sayılı Kanun’un 12. maddesi gereğince görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesidir. TCK 198 kapsamındaki değerlere yönelik sahtecilik eylemleri de aynı şekilde Ağır Ceza Mahkemesinde yargılanır.

Uygulamada Asliye Ceza Mahkemeleri, sahte milli ziynet altını satma eylemlerini zaman zaman dolandırıcılık suçu olarak nitelendirip yargılama yapmıştır. Ancak Yargıtay bu gibi durumlarda suç vasfında yanılgıya düşüldüğünü tespit ederek görevsizlik kararı verilmesi gerektiğini vurgulamış ve hükümleri bozmuştur.

Ceza ve Yaptırımlar

TCK 198, tek başına bir ceza normu değildir; cezai yaptırım TCK 197 üzerinden uygulanır. TCK 198 kapsamındaki değerlere yönelik sahtecilik eylemlerinde uygulanacak cezalar şu şekildedir:

TCK 198 Emsal Yargıtay Kararları

Aşağıda, TCK 198 kapsamında Yargıtay tarafından verilen ve uygulamada yol gösterici nitelik taşıyan emsal kararlar yer almaktadır:

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)