CMK Madde 40 Eski hale getirme
CMK Madde 40 – (1) Kusuru olmaksızın bir süreyi geçirmiş olan kişi, eski hâle getirme isteminde bulunabilir.
CMK Madde 40 – (2) Kanun yoluna başvuru hakkı kendisine bildirilmemesi halinde de, kişi kusursuz sayılır.
CMK Madde 41 Eski hale getirme dilekçesi
CMK Madde 41 – (1) Eski hâle getirme dilekçesi, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde, süreye uyulduğunda usule ilişkin işlemleri yapacak olan mahkemeye verilir. (2) Dilekçe sahibi, sürenin geçmesinde kusuru olmadığına ilişkin olguları, varsa belgelerini de ekleyerek açıklar. Dilekçe verildiği anda usule ilişkin yapılamayan işlemler de yerine getirilir.
CMK Madde 42 Eski hale getirme dilekçesi üzerine verilecek karar
CMK Madde 42 – (1) Süresi içinde usul işlemi yapılsaydı, esas hangi mahkeme hükmedecek idiyse, eski hâle getirme dilekçesi hakkında da o mahkeme karar verir.
CMK Madde 42 – (2) Eski hâle getirme isteminin kabulüne ilişkin karar kesindir; reddine ilişkin karara karşı itiraz yoluna gidilebilir.
CMK Madde 42 – (3) Eski hâle getirme dilekçesi, kararın yerine getirilmesini durdurmaz; ancak, mahkeme yerine getirmeyi erteleyebilir.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 40, 41 ve 42. maddeleri, kusuru olmaksızın kanun yoluna başvuru süresini kaçıran kişiler için eski hâle getirme kurumunu düzenler. Engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde eski hâle getirme dilekçesi verilir, dilekçeyi süreye uyulduğunda işlemi yapacak mahkeme inceler ve kabul kararı kesin nitelik taşır. Reddine karşı itiraz edilebilir; dilekçe kural olarak infazı durdurmaz, ancak mahkeme infazın ertelenmesine karar verebilir.
Ceza Hukukunda Eski Hâle Getirme Nedir?
Ceza muhakemesinde eski hale getirme, kanunda öngörülen süreyi kusuru olmaksızın kaçıran kişinin,
bu süreyi sonradan kullanabilmesini sağlayan olağanüstü bir hukuki çaredir. Özellikle istinaf, temyiz,
itiraz gibi kanun yolları bakımından sürelerin haklı bir engel nedeniyle geçirildiği durumlarda gündeme gelir. CMK 40-41-42 hükümleri, hem eski hâle getirme koşullarını hem de dilekçe ve karar usulünü ayrıntılı şekilde ortaya koyar.
CMK 40 – 41 – 42 Maddelerinin Kısa Özeti
| Madde | Konu | Temel Kural | Sonuç |
|---|---|---|---|
| CMK 40 | Eski hâle getirme yapılabilecek haller | Kişi kusuru olmadan süreyi geçirmişse eski hâle getirme isteyebilir. | Kusursuzluk ispatlanırsa süreyi kullanma imkânı geri gelir. |
| CMK 41 | Eski hâle getirme dilekçesi ve süresi | Engelin kalkmasından itibaren 2 hafta içinde ilgili mahkemeye dilekçe verilir. | Dilekçe ile birlikte yapılamayan usul işlemi de tamamlanır. |
| CMK 42 | Karar mercii ve kararın etkisi | Esasa bakacak mahkeme eski hâle getirme istemini karara bağlar. | Kabul kararı kesin, ret kararı itiraza tabidir; dilekçe infazı kendiliğinden durdurmaz. |
CMK Eski Hâle Getirme Süresi Nedir?
CMK eski hâle getirme süresi, Madde 41’e göre engelin ortadan kalkmasından itibaren iki haftadır (14 gün). Bu süre içerisinde, süreyi kaçıran kişi gerekçelerini açıklayan eski hâle getirme dilekçesini, süreye uyulduğunda işlemi yapacak olan mahkemeye vermek zorundadır. Ceza yargılamasında bu süre hak düşürücü nitelikte kabul edilir ve mahkeme tarafından resen gözetilir.
Sürenin başlangıcı, engelin fiilen sona erdiği an olarak kabul edilir. Örneğin ağır hastalık nedeniyle istinaf süresini kaçıran sanık, raporla belgelendirdiği iyileşme tarihinden itibaren iki hafta içinde eski hâle getirme talebinde bulunmalıdır.
| İşlem Türü | Normal Kanun Yolu Süresi | Eski Hâle Getirme Süresi | Başvuru Merci |
|---|---|---|---|
| İstinaf başvurusu | Genelde 7 gün | Engelin kalkmasından itibaren 14 gün | Hükmü veren mahkeme |
| Temyiz başvurusu | Yasada öngörülen süre (ör. 7 gün) | 14 gün (CMK 41) | Hükmü veren mahkeme |
| Diğer usul işlemleri | İlgili maddede öngörülen süre | 14 gün (engelin kalkmasından sonra) | İşlemi yapacak mahkeme |
CMK Eski Hâle Getirme İstinaf Aşamasında Nasıl Uygulanır?
CMK eski hâle getirme istinaf bakımından özellikle önemlidir. Hükme karşı istinaf süresini, örneğin ağır hastalık, tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumundaki iletişim engeli veya usulsüz tebligat gibi kendi kusuru dışında kalan nedenlerle kaçıran sanık, engelin ortadan kalkmasından itibaren 14 gün içinde eski hâle getirme talebinde bulunabilir.
Bu durumda eski hâle getirme dilekçesi, istinaf süresini kaçırdığı hükmü veren mahkemeye verilir. Dilekçede:
- Hangi karara karşı istinaf süresinin kaçırıldığı,
- Engelin ne olduğu ve ne zaman ortadan kalktığı,
- İstinaf başvurusunun esası (istinaf sebepleri) açıkça belirtilmelidir.
Mahkeme, önce eski hâle getirme koşullarının oluşup oluşmadığını inceler; kabul ederse istinaf başvurusu yapılmış sayılır ve dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir. Eski hâle getirme isteminin kabulü kesindir; reddine karşı ise itiraz yolu açıktır.
Eski Hâle Getirme ve İnfazın Durdurulması
CMK 42/3’e göre eski hâle getirme dilekçesi, kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz.
Yani mahkûmiyet hükmüne karşı süreyi kaçıran sanığın eski hâle getirme talebinde bulunması, otomatik olarak cezanın infazını durdurmaz; infaz işlemleri normal şekilde devam eder.
Bununla birlikte aynı hüküm, mahkemenin yerine getirmeyi erteleyebileceğini açıkça düzenlemiştir.
Uygulamada bu, “eski hâle getirme infazın durdurulması” tartışmasını doğurur. Mahkeme;
- Eski hâle getirme talebinin ciddi olduğu,
- İnfazın devamının telafisi güç zararlar doğuracağı,
- Sanığın kaçma veya delilleri karartma riski bulunmadığı
kanaatine varırsa, infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir. Bu nedenle eski hâle getirme dilekçelerinde, infazın ertelenmesi talebi mutlaka açıkça yazılmalı ve gerekçeleri ayrıntılı şekilde açıklanmalıdır.
Usulsüz Tebligat ve Eski Hâle Getirme (CMK)
Ceza yargılamasında usulsüz tebligat, sürelerin başlangıcı bakımından en çok tartışılan konulardan biridir.
Tebligat, kanuna aykırı yapılmışsa kural olarak süre işlemeye başlamaz; kişi hükümden usulüne uygun biçimde haberdar edilmediği için süre henüz doğmamış kabul edilir.
Buna rağmen uygulamada, tebligatın usulsüz olduğu hâllerde dahi sürelerin başlatıldığı ve başvurunun süre yönünden reddedildiği kararlarla karşılaşılabilmektedir. Bu nedenle, usulsüz tebligat söz konusu olduğunda hem:
- Tebliğ tarihinin geçerli olmadığını, sürenin başlamadığını ileri sürmek,
- Hem de ihtiraten eski hâle getirme talebinde bulunmak
çoğu zaman güvenli bir yol olarak tercih edilir. Dilekçede; tebligatın hangi yönlerden usulsüz olduğu, kişinin karardan fiilen ne zaman haberdar olduğu ve bu tarihten sonra iki haftalık eski hâle getirme süresine uyulduğu ayrıntılı şekilde açıklanmalıdır.
Eski Hâle Getirme (CMK 40-41-42)
- Kusursuz olarak süreyi kaçıran kişi, eski hâle getirme talep edebilir.
- Engelin ortadan kalkmasından itibaren süre: 14 gün.
- Dilekçe, süreye uyulduğunda işlemi yapacak mahkemeye verilir.
- Kabul kararı kesin; ret kararı itiraza tabidir.
- Dilekçe infazı kendiliğinden durdurmaz; mahkeme erteleme kararı verebilir.
Ayboga.av.tr – Ankara Avukat Çağrı Ayboğa
Eski Hâle Getirme Dilekçesi Örneği – CMK 40-41-42 (2026)
Aşağıdaki metin, CMK 40, CMK 41 ve CMK 42 hükümleri çerçevesinde hazırlanmış örnek eski hâle getirme dilekçesidir. İçeriği kendi dosya numaranıza, mahkemenize ve olaya göre güncelleyerek kullanabilirsiniz.
