SEGBİS (Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi), Türkiye’de ceza yargılamasında sıkça kullanılan modern bir teknolojidir. Mahkeme salonu ile cezaevi ya da farklı adliyeler arasında sesli ve görüntülü iletişim kurulmasını sağlayan SEGBİS, özellikle tutuklu ve hükümlülerin duruşmalara güvenli ve hızlı şekilde katılımını amaçlamaktadır. Ancak bu sistem, adil yargılanma hakkı, savunma özgürlüğü ve yüzyüzelik ilkesi bakımından ciddi tartışmalara yol açmaktadır. Google’da en çok aranan soruların başında “SEGBİS nedir, nasıl çalışır, SEGBİS ile savunma yapılır mı, SEGBİS’e itiraz edilebilir mi?” gibi konular yer almaktadır. Bu yazıda, SEGBİS’in hukuki dayanağı, uygulama alanları, Yargıtay kararları ve en çok merak edilen sorular ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
Sanığın duruşmada hazır bulunma hakkı, yalnızca savunma özgürlüğü açısından değil, aynı zamanda yargılamanın şeffaflığı ve adil yargılanma ilkesinin temini açısından da kritik rol oynar. Ancak, teknolojinin gelişmesiyle birlikte adli süreçlerde hız, maliyet ve güvenlik faktörleri öne çıkmış; bu doğrultuda Türkiye’de 2013 yılından itibaren SEGBİS (Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi) uygulaması yaygınlık kazanmıştır. Uygulamanın ilk bakışta yargılamaları hızlandırma ve güvenlik risklerini azaltma amacı taşıdığı açıktır.
Ne var ki SEGBİS, istisnai haller için öngörülmüşken zamanla olağan uygulamaya dönüşmüştür. Bu durum, özellikle tutukluluk incelemeleri ve sanığın duruşmada hazır bulunma hakkı bakımından ciddi tartışmaları beraberinde getirmiştir. Sanığın fiziken duruşmaya çıkarılmaması, hem savunma hakkını hem de yüzyüzelik ilkesini zedeleyebilmektedir. Bu makalede, SEGBİS’in hukuki dayanağı, tutukluluk incelemelerindeki işlevi, Yargıtay içtihatları ışığında ortaya çıkan sorunlar ve itiraz hakkı kapsamında değerlendirmeler ayrıntılı şekilde ele alınacaktır.
SEGBİS’in Hukuki Dayanağı ve Kapsamı
SEGBİS, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 196. maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin 4. fıkrasına göre hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda, aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniği kullanılarak sanığın sorgusu yapılabilir veya duruşmalara katılmasına karar verilebilir. Buradaki “zorunlu hal” kavramı, uygulamada en çok tartışılan noktadır. Çünkü zorunluluk, yalnızca kaçınılmaz güvenlik, sağlık veya ulaşım engelleri halinde kullanılabilecek bir istisna iken; mahkemelerin sıkça “iş yoğunluğu” veya “masraflardan kaçınma” gerekçelerine başvurması, sistemin olağan hale gelmesine yol açmıştır.
Bu yaklaşım, adil yargılanma hakkının özüne zarar verebilir. Özellikle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (Viola v. İtalya) kararında belirtildiği üzere, SEGBİS benzeri uygulamalar yalnızca örgütlü suçlarda ve ciddi güvenlik riskleri doğuran hallerde geçerli kabul edilebilir. Türk hukukunda ise uygulamanın kapsamı genişletilmiş; tutuklu veya hükümlü hemen her sanık için kullanılır hale gelmiştir. Oysa ki hukuk devleti ilkesinin gereği, özgürlüklerin kısıtlanmasında daima en dar yoruma gidilmesi, istisnanın genel kural haline dönüştürülmemesi gerekir.
Tutukluluk İncelemelerinde SEGBİS Kullanımı
Tutukluluk, ceza muhakemesinin en ağır koruma tedbirlerinden biridir ve özgürlük hakkını doğrudan sınırlamaktadır. Bu nedenle CMK m.108, tutukluluk halinin en geç 30 günde bir hâkim veya mahkeme tarafından re’sen incelenmesini öngörmektedir. İnceleme sırasında sanığın dinlenilmesi kural olarak esastır. Ancak son yıllarda pek çok mahkeme, tutukluluk incelemelerini SEGBİS üzerinden gerçekleştirmekte, sanığı fiziken duruşma salonuna getirmemektedir. Bu durum, sanığın mahkeme heyetiyle doğrudan iletişim kurma imkânını zayıflatmakta ve savunma hakkını kısıtlamaktadır.
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi kararları, sanığın duruşmada hazır bulunma hakkının temel bir hak olduğunu sürekli vurgulamaktadır. Özellikle ilk ve son savunmaların SEGBİS üzerinden alınması, ancak sanığın açık rızasıyla mümkündür. Aksi halde savunma hakkı ihlali söz konusu olur. Tutukluluk incelemelerinde de aynı yaklaşım geçerlidir. Sanık, itiraz hakkını kullanabilmek için duruşmada doğrudan bulunabilmeli; SEGBİS yalnızca istisnai ve geçerli gerekçeler varlığında tercih edilmelidir. Aksi halde, tutuklamanın yasallığı ve ölçülülüğü tartışmalı hale gelir.
SEGBİS İle Duruşma Yargıtay Kararları 2025
İlk ve Son Savunma SEGBİS ile Hukuka Aykırıdır
Özet: İlk ve son savunmaların SEGBİS ile alınması yalnızca sanığın açık rızasıyla mümkündür. Somut zorunluluk gerekçesi bulunmayan SEGBİS uygulaması savunma hakkını ihlâl eder.
Detay: Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 2022/29446 E., 2023/218 K. sayılı kararda, somut hallerde zorunluluğun gösterilmediği durumlarda SEGBİS’in kullanılamayacağını vurgulamıştır.
Künye: Yargıtay 3. CD, 2022/29446 E., 2023/218 K.
SEGBİS Dayatma Savunma Hakkı İhlali
Özet: Sanığın bizzat katılmak istemesine rağmen SEGBİS üzerinden savunma yapılması, adil yargılanma hakkını ihlal eder.
Detay: Yargıtay 6. Ceza Dairesi, COVID-19 gerekçesinin zorunlu hâl teşkil etmediğini belirterek bu uygulamanın hukuka aykırı olduğunu belirtmiştir.
Künye: Yargıtay 6. CD, 2021/12028 E., 2021/9993 K., T.27.05.2021
İtiraz Halinde Duruşmaya Getirilmeli
Özet: Sanık SEGBİS’le savunmayı reddederse, duruşmaya getirilmesi gerekir. Aksi hâlde yüzyüzelik ilkesi ihlal edilir.
Detay: Yargıtay 16. CD, sanığın açık talebine rağmen SEGBİS uygulanmasını hukuka aykırı bulmuştur.
Künye: Yargıtay 16. CD, 2015/7164 E., 2016/6 K.
Tutukluluk İnceleme Oturumlarında SEGBİS’e Sınırlama
Özet: Tutuklu sanığın SEGBİS ile dinlenilmesi için somut zorunluluk bulunmalıdır; genel uygulama hukuka aykırıdır.
Detay: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 10.06.2008 tarihli 9-148/169 sayılı kararında, tüm duruşmalar için SEGBİS kullanımını eleştirmiştir.
Künye: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 10.06.2008, 9-148/169
Müdafi Olmadan SEGBİS Savunması Yapılmaz
Özet: Müdafisi olmadan SEGBİS üzerinden savunma alınması savunma hakkı, silahların eşitliği ve yüzyüzelik ilkelerine aykırıdır.
Detay: Yargıtay 13. Ceza Dairesi (kapatılan), bu hususa işaret ederek müdafi yokluğunda SEGBİS’in uygulanmaması gerektiğini belirtmiştir.
Künye: Yargıtay 13. CD, 2020/7335 E., 2020/11485 K.
SEGBİS Sistemi Sıkça Sorulan Sorular 2025
SEGBİS Nedir, SEGBİS’in Açılımı Ne Anlama Gelir?
SEGBİS, “Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi”nin kısaltmasıdır. Ceza yargılamasında sanık, tanık, müşteki ve diğer tarafların, mahkeme salonunda fiziken bulunmadan duruşmaya katılmasını sağlar. SEGBİS, cezaevleri ile adliyeler arasında güvenli bir dijital hat üzerinden çalışır. Bu sistem, özellikle sanıkların cezaevinden adliyeye naklinde yaşanan güvenlik ve zaman kaybını önlemeyi amaçlar. Ancak adaletin sağlanmasında yüz yüzelik ilkesini zayıflatabileceği için, uygulama yalnızca istisnai ve zorunlu hallerde tercih edilmelidir.
SEGBİS İle Duruşmaya Katılmak Mümkün Müdür?
Evet, mümkündür. CMK m.196/4 gereğince hâkim veya mahkeme, zorunlu gördüğü hallerde sanığın SEGBİS ile duruşmaya katılmasına karar verebilir. Bunun dışında tanık, mağdur veya bilirkişi de SEGBİS üzerinden dinlenebilir. Ancak bu, sanığın duruşmada hazır bulunma hakkının yerine geçmez; yalnızca zorunlu hallerde başvurulabilecek bir yöntemdir. Dolayısıyla sanığın açık rızası olmadan, özellikle ilk ve son savunmada SEGBİS kullanılması hukuka aykırı kabul edilmektedir.
SEGBİS İle Tutuklama Olur Mu?
Tutuklama talebi incelenirken SEGBİS kullanılabilir; ancak bu yalnızca zorunlu hâllerde kabul edilmelidir. Tutuklama kararı, özgürlük hakkını doğrudan etkileyen en ağır tedbir olduğundan, sanığın yüz yüze dinlenmesi kuraldır. AYM ve Yargıtay, zorunlu hâller dışında SEGBİS ile tutuklama kararını hukuka aykırı bulmaktadır. Örneğin sağlık sorunları, güvenlik riski veya salgın gibi istisnai gerekçelerle SEGBİS kullanılabilir. Aksi hâlde sanığın duruşmada hazır bulunma hakkı ve savunma imkânları zedelenir.
SEGBİS İle Tahliye Talep Edilebilir Mi?
Evet, tahliye talebi SEGBİS üzerinden de yapılabilir. Ancak bu da tutuklama gibi özgürlüğü doğrudan ilgilendiren bir konu olduğundan, esasen sanığın mahkeme huzurunda dinlenmesi gerekir. Eğer sanık tahliye talebini SEGBİS ile iletiyorsa, mahkemenin mutlaka dosyayı titizlikle incelemesi ve gerekçeli karar vermesi gerekir. Ayrıca, sanığın avukatı yanında değilse, SEGBİS üzerinden tahliye talebinde savunma hakkı tam olarak kullanılamayabilir. Bu durumda karar, adil yargılanma hakkını ihlal edebilir.
SEGBİS Kaydı Nedir Ve Nerede Saklanır?
SEGBİS yoluyla yapılan tüm duruşmalar, sistem tarafından kayıt altına alınır. Bu kayıtlar, UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi) üzerinden güvenli biçimde saklanır ve gerektiğinde delil olarak kullanılabilir. Ancak kayıtların bütünlüğünün ve güvenliğinin korunması gerekir; aksi hâlde, adil yargılanma hakkı ihlal edilebilir. Ayrıca tarafların kayıtların kopyasını isteme hakları da bulunmaktadır. Bu sayede, duruşmada geçen konuşmaların kaybolması veya değiştirilmesi ihtimali önlenmiş olur.
SEGBİS İle Kimlerin İfadesi Alınır?
SEGBİS, yalnızca sanıklar için değil, aynı zamanda tanıklar, müştekiler, bilirkişiler ve mağdurlar için de kullanılabilir. Özellikle uzak şehirlerde bulunan kişilerin duruşmaya katılımını kolaylaştırmak amacıyla tercih edilmektedir. Bununla birlikte, kritik öneme sahip tanıkların mutlaka mahkeme huzurunda dinlenmesi gerekir. Aksi hâlde, çapraz sorgu hakkı ve yüzyüzelik ilkesi ihlal edilmiş olur. Dolayısıyla SEGBİS, yalnızca ulaşım engeli veya ciddi sağlık sorunları gibi hallerde tercih edilmelidir.
Mahkeme SEGBİS’i Zorunlu Kullanmak Zorunda Mıdır?
Hayır, mahkeme SEGBİS’i zorunlu kullanmak zorunda değildir. Aksine, CMK m.196/4 uyarınca bu sistem ancak “zorunlu” görülen hallerde kullanılabilir. SEGBİS, bir kolaylaştırıcı araçtır; ana yöntem değil. Eğer sanık veya taraflar SEGBİS’e itiraz ederse, mahkeme bu talebi dikkate almak zorundadır. Aksi hâlde karar, Yargıtay içtihatlarında belirtildiği üzere bozma sebebi sayılabilir.
SEGBİS Kararına İtiraz Edilebilir Mi?
Evet, SEGBİS kararına itiraz edilebilir. Eğer sanık SEGBİS ile savunma yapmak istemiyorsa, mahkemeye duruşmada hazır bulunma talebini bildirebilir. Yargıtay 16. Ceza Dairesi, bu durumda mahkemenin sanığı bizzat duruşmaya getirmesi gerektiğini belirtmiştir. Aksi hâlde doğrudanlık ve yüzyüzelik ilkesi ihlal edilir. Dolayısıyla itiraz halinde, sanığın SEGBİS’e zorlanması hukuka aykırıdır.
Başka İldeki Mahkemeye SEGBİS İle Katılmak İçin Nasıl Dilekçe Hazırlanır?
Başka ildeki bir mahkemeye SEGBİS ile katılmak isteyen taraf, ilgili mahkemeye dilekçe sunar. Dilekçede tarafın kimlik bilgileri, dosya numarası, SEGBİS ile katılım talebinin nedeni (örneğin sağlık veya ulaşım zorluğu) açıkça belirtilmelidir. Mahkeme, talebi değerlendirerek uygun görürse SEGBİS bağlantısı kurar. Ancak burada da mahkemenin, davanın niteliği ve adil yargılanma hakkını gözeterek karar vermesi gerekir.
SEGBİS Sistemi İle Savunma Yapılırken Dosya İçeriği Nasıl Görülebilir?
Sanık SEGBİS üzerinden savunma yaparken dosya içeriğini görebilmek için genellikle müdafii desteğine ihtiyaç duyar. Müdafii, UYAP üzerinden dosya belgelerine erişebilir ve sanığa aktarabilir. Bunun dışında SEGBİS ekranında doğrudan dosya paylaşımı yapılmamaktadır. Dolayısıyla savunmanın eksiksiz yapılabilmesi için avukatın hazır bulunması önemlidir. Aksi hâlde, sanığın dosya içeriklerini anlık olarak görmesi mümkün olmayabilir.
SEGBİS İle İlgili İstatistikler
SEGBİS’in Kullanıldığı Alanlar
| Kullanım Alanı | Açıklama | Hukuki Dayanak |
| Sanık Sorgusu | Sanığın mahkeme huzurunda hazır bulunamadığı zorunlu haller | CMK m.196/4 |
| Tanık Dinleme | Uzak şehirde, hasta veya güvenlik gerekçesiyle getirilemeyen tanık | CMK m.58 |
| Tutukluluk İncelemesi | Sanığın 30 gün içinde yapılan tutukluluk değerlendirmesine katılımı | CMK m.108 |
| Bilirkişi Beyanı | Uzman görüşlerinin SEGBİS ile alınabilmesi | Uygulama |
| Tahliye Talebi | Tutuklu sanığın SEGBİS ile tahliye isteminde bulunması | CMK m.108 |
| Mağdur/Müşteki Beyanı | Uzakta veya güvenlik riski olan mağdurun beyanı | CMK m.234-236 |
Grafik: SEGBİS Kullanımının Yıllara Göre Artışı
- 2013 → %5
- 2015 → %20
- 2017 → %40
- 2019 → %60
- 2021 → %75
- 2023 → %85
👉 Grafik gösteriyor ki SEGBİS kullanımı son on yılda istisnadan neredeyse genel uygulamaya dönüşmüştür. Bu artış, adil yargılanma hakkının zedelenmesi riskini artırmaktadır.
SEGBİS, modern yargılama sisteminin bir ürünü olarak önemli kolaylıklar sağlamaktadır. Ancak bu kolaylıklar, sanığın adil yargılanma hakkı ve savunma özgürlüğü pahasına kullanılamaz. Tutukluluk incelemeleri gibi özgürlük hakkını doğrudan ilgilendiren konularda sanığın bizzat hazır bulunma hakkı öncelikli olmalı; SEGBİS yalnızca istisnai ve belgeli gerekçelerle kullanılmalıdır. Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi içtihatları da bu yönde gelişmekte olup, SEGBİS’in olağan uygulama haline getirilmesinin hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı açıktır.
