5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 250. maddesi kapsamında irtikap suçu, icbar ve ikna suretiyle irtikap, cezaları ve Yargıtay kararları
TCK 250 – Güncel Mevzuat ve İçtihat 2026
TCK 250 İrtikap Suçu Özet
İrtikap suçu, kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu veya güveni kötüye kullanarak kendisine veya başkasına yarar sağlamasını cezalandıran suç tipidir. Suç üç şekilde işlenebilir: İcbar suretiyle (zorla), ikna suretiyle (kandırarak) veya hatadan yararlanarak. En ağır ceza icbar suretiyle irtikap için öngörülmüş olup 5 yıldan 10 yıla kadar hapis cezasıdır.
5 – 10 Yıl
İcbar Suretiyle (1. Fıkra)
3 – 5 Yıl
İkna Suretiyle (2. Fıkra)
1 – 3 Yıl
Hatadan Yararlanma (3. Fıkra)
15 Yıl
Dava Zamanaşımı
TCK Madde 250 – İrtikap
(1) (Değişik: 2/7/2012-6352/86 md.) Görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar eden kamu görevlisi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında, kişinin haklı bir işinin gereği gibi, hiç veya en azından vaktinde görülmeyeceği endişesiyle, kendisini mecbur hissederek, kamu görevlisine veya yönlendireceği kişiye menfaat temin etmiş olması halinde, icbarın varlığı kabul edilir.
(2) Görevinin sağladığı güveni kötüye kullanmak suretiyle gerçekleştirdiği hileli davranışlarla, kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi ikna eden kamu görevlisi, üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(3) İkinci fıkrada tanımlanan suçun kişinin hatasından yararlanarak işlenmiş olması halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(4) (Ek: 2/7/2012-6352/86 md.) İrtikap edilen menfaatin değeri ve mağdurun ekonomik durumu göz önünde bulundurularak, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.
İrtikap Suçu Nedir?
İrtikap suçu, TCK’nın 250. maddesinde “Kamu İdaresinin Güvenilirliğine ve İşleyişine Karşı Suçlar” başlığı altında düzenlenmiştir. Bu suç, kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu veya güveni kötüye kullanarak, zorla (icbar) veya kandırarak (ikna) kendisine ya da başkasına haksız yarar sağlamasını cezalandırır.
İrtikap suçu özgü suç niteliğindedir; yalnızca kamu görevlileri tarafından işlenebilir. Suçla korunan hukuki değer, kamu idaresinin güvenilirliği ve saygınlığıdır.
6352 sayılı Kanun ile 2012 yılında yapılan değişiklikle “icbar” kavramı tanımlanmış ve menfaatin değerine göre ceza indirimi imkanı getirilmiştir.
İrtikap Suçunun Türleri
1. İcbar Suretiyle İrtikap (TCK 250/1)
5 – 10 Yıl Hapis
Kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanarak mağduru zorlaması. Mağdur, işinin görülmeyeceği endişesiyle kendisini mecbur hissederek menfaat sağlar. En ağır irtikap türüdür.
2. İkna Suretiyle İrtikap (TCK 250/2)
3 – 5 Yıl Hapis
Kamu görevlisinin görevinin sağladığı güveni kötüye kullanarak hileli davranışlarla mağduru kandırması. Mağdur, yararın haksız olduğunu bilmez ve yasal gereklilik olduğunu düşünür.
3. Hatadan Yararlanma (TCK 250/3)
1 – 3 Yıl Hapis
Mağdurun kendi hatasından yararlanarak menfaat sağlama. Fail mağduru hiçbir şekilde etkilemez; mağdur zaten hatalı bir düşünce içindedir ve fail bu durumdan yararlanır.
İcbar ile İkna Arasındaki Temel Fark: İcbar suretiyle irtikap’ta mağdur yararın haksız olduğunu bilir ancak mecbur hisseder. İkna suretiyle irtikap’ta ise mağdur yararın haksız olduğunu bilmez, yasal gereklilik olduğunu düşünür.
İrtikap Suçunun Unsurları
Maddi Unsurlar
- Fail: Yalnızca kamu görevlisi olabilir (özgü suç)
- Mağdur: Zorla veya aldatılarak yarar sağlayan kişi
- Fiil: Nüfuzu/güveni kötüye kullanarak icbar veya ikna
- Konu: Sağlanan veya vaat edilen haksız yarar
Manevi Unsur
- Kast: Suç yalnızca kasten işlenebilir
- Bilinç: Failin nüfuz/güven kötüye kullandığını bilmesi
- İrade: Menfaat sağlama iradesinin bulunması
Önemli: İcbar, tehdit veya cebir boyutuna ulaşmamalıdır. Aksi halde gasp suçu oluşur. İcbardaki “zor” manevi niteliktedir – mağdura baskı yaparak istemediği bir şeyi yaptırmaktır.
İrtikap ile Rüşvet Suçu Arasındaki Farklar
| Özellik | İrtikap Suçu (TCK 250) | Rüşvet Suçu (TCK 252) |
|---|---|---|
| Mağdur İradesi | Sakatlanmış (icbar/ikna/hata) | Serbest ve bilinçli anlaşma |
| Mağdurun Durumu | Mağdur zorlanır veya kandırılır | Mağdur gönüllü olarak verir |
| Mağdurun Cezai Sorumluluğu | Yoktur (mağdur konumunda) | Vardır (rüşvet veren de cezalandırılır) |
| Anlaşma Unsuru | Karşılıklı anlaşma yoktur | Karşılıklı anlaşma vardır |
| Fail Sayısı | Tek fail (kamu görevlisi) | İki fail (veren ve alan) |
Kritik Ayrım: Mağdurun iradesinin serbest olup olmadığı belirleyicidir. İradesi baskı altındaysa veya kandırılmışsa irtikap, serbest iradesiyle menfaat sağlamışsa rüşvet suçu oluşur.
İrtikap Suçunun Cezası
| Fıkra | İrtikap Türü | Ceza | Görevli Mahkeme |
|---|---|---|---|
| TCK 250/1 | İcbar suretiyle irtikap | 5 – 10 yıl hapis | Ağır Ceza Mahkemesi |
| TCK 250/2 | İkna suretiyle irtikap | 3 – 5 yıl hapis | Ağır Ceza Mahkemesi |
| TCK 250/3 | Hatadan yararlanma | 1 – 3 yıl hapis | Asliye Ceza Mahkemesi |
Ceza Hukuku Sonuçları
- Ceza İndirimi (TCK 250/4): İrtikap edilen menfaatin değeri ve mağdurun ekonomik durumuna göre ceza yarısına kadar indirilebilir
- HAGB: Hatadan yararlanma suretiyle irtikap için şartlar oluşursa uygulanabilir
- Erteleme: Ceza miktarına bağlı olarak değerlendirilir
- Dava Zamanaşımı: 15 yıl (TCK 66/1-d)
- Seçilme Yasağı: İrtikap, Anayasa m.76 uyarınca milletvekilliğine engel suçlardandır
İrtikap Suçunda Yargıtay Kararları
Mağdur İradesi Baskı Altına Girmediğinden İcbar Suretiyle İrtikap Oluşmaz
Üniversite hastanesinde görevli doktor olan sanık, ameliyat için mağdurdan para talep etmiş; mağdurun bu parayı vermesi üzerine icbar suretiyle irtikap suçundan mahkûmiyet hükmü kurulmuştur. Ancak dosya kapsamından, sanığın mağdur üzerinde tehdit, baskı veya manevi cebir niteliğinde bir davranışta bulunduğuna dair yeterli ve kesin delil elde edilemediği, mağdurun iradesinin özgür biçimde ortadan kaldırıldığına dair somut olguların ortaya konulamadığı anlaşılmaktadır. Yargıtay, icbar suretiyle irtikap suçunun oluşabilmesi için mağdur iradesinin ciddi biçimde baskı altına alınması gerektiğini, salt menfaat talebinin bu suç tipi için yeterli olmadığını vurgulamıştır. Bu hâliyle eylemin rüşvet alma suçuna teşebbüs kapsamında değerlendirilmesi gerektiği gözetilmeden icbar suretiyle irtikap hükümleri kurulmasının hukuka aykırı olduğu belirtilmiş, eksik ve yanılgılı nitelendirme nedeniyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2024/10505, K. 2025/9261, T. 18.09.2025
İrtikap Unsurları Oluşmadığı Hâlde Rüşvet Suçu Değerlendirilmeden Beraat Verilemez
Bel fıtığı ameliyatı için mağdurdan para talep eden sanık hakkında icbar veya ikna suretiyle irtikap suçunun unsurları oluşmadığı gerekçesiyle beraat kararı verilmiştir. Dosya kapsamından, sanığın kamu görevi kapsamında sağladığı nüfuzu kullanarak menfaat temin ettiği, mağdurun da bu talebi kabul ederek ödeme yaptığı anlaşılmaktadır. Yargıtay, somut olayda icbar veya ikna unsurlarının bulunmamasının irtikap suçunu dışladığını, ancak bu durumun eylemin rüşvet alma suçunu oluşturabileceği ihtimalini ortadan kaldırmadığını belirtmiştir. Rüşvet suçunun yasal unsurları yönünden herhangi bir değerlendirme yapılmaksızın beraat kararı verilmesinin hukuka aykırı olduğu vurgulanmış ve eksik inceleme nedeniyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2021/3880, K. 2024/6032, T. 22.05.2024
İcbar veya İkna Unsurları Tartışılmadan Hüküm Kurulamaz
GATA Komutanlığında görevli sanığın, ihaleyi kazanan firmadan para talep ettiği, ancak firmanın bu talebi kabul etmediği olayda sanık hakkında mahkûmiyet hükmü kurulmuştur. Dosyada, sanığın mağdur üzerinde icbar boyutuna varan bir baskı uygulayıp uygulamadığı veya hileli davranışlarla mağduru ikna edip etmediği hususları yeterince tartışılmamıştır. Yargıtay, irtikap suçunun icbar veya ikna suretiyle işlenebileceğini, her iki hâlde de mağdur iradesinin sakatlanıp sakatlanmadığının somut delillerle ortaya konulması gerektiğini vurgulamıştır. Bu yönler araştırılmadan ve hukuki nitelendirme yapılmadan hüküm kurulmasının eksik inceleme niteliğinde olduğu belirtilerek kararın bozulmasına hükmedilmiştir.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2016/4574, K. 2021/615, T. 16.02.2021
Hileli Davranışlarla Bağış Alınması İkna Suretiyle İrtikap Suçunu Oluşturur
Belediye başkanı olan sanık, taşınmazla ilgili imar planı değişikliği yapılacağı yönünde gerçeğe aykırı beyanda bulunarak mağdurlardan 15.000 TL bağış talep etmiş ve bu parayı almıştır. Yerel mahkeme, eylemi görevi kötüye kullanma kapsamında değerlendirmiştir. Yargıtay ise sanığın kamu görevinden kaynaklanan nüfuzunu kullanarak mağdurları hileli davranışlarla yönlendirdiğini, mağdur iradesinin bu suretle sakatlandığını ve menfaat temin edildiğini belirterek ikna suretiyle irtikap suçunun unsurlarının oluştuğunu kabul etmiştir. Suç vasfında yanılgıya düşülerek eksik incelemeyle hüküm kurulmasının hukuka aykırı olduğu belirtilmiş ve karar bozulmuştur.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2015/9311, K. 2019/832, T. 28.01.2019
Tehdit ve Baskıyla Para Talep Edilmesi İcbar Suretiyle İrtikap Suçunu Oluşturur
Cumhuriyet savcısı olan sanığın, gözaltındaki kişilere baskı kurarak para istemesi, tahliye vaadinde bulunması ve bu suretle menfaat temin etmesi olayında yerel mahkeme rüşvet alma suçuna teşebbüs hükümleri kurmuştur. Dosya kapsamından, sanığın mağdurlar üzerinde ciddi korku ve baskı oluşturduğu, kamu gücünü kullanarak mağdur iradesini sakatladığı açıkça anlaşılmaktadır. Yargıtay, bu nitelikteki davranışların icbar suretiyle irtikap suçunu oluşturduğunu, rüşvet suçuna teşebbüs hükümleriyle yetinilmesinin hukuki nitelendirme hatası olduğunu belirtmiştir. Suç vasfında yanılgı nedeniyle hükmün bozulmasına karar verilmiştir.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2014/4185, K. 2018/8818, T. 12.11.2018
İmar Vaadiyle Hileli Şekilde Para Alınması İkna Suretiyle İrtikaptır
Belediye başkanı olan sanığın, imar planı değişikliği yapılacağı yönünde gerçeğe aykırı açıklamalarda bulunarak mağdurları bağış yapmaya yönlendirdiği ve bu suretle menfaat temin ettiği olayda mahkûmiyet hükmü kurulmuştur. Ancak dosyada bağışın gerçek mahiyeti ve mağdur iradesinin hangi ölçüde sakatlandığı yönünden yeterli bilirkişi ve mali inceleme yapılmamıştır. Yargıtay, sanığın hileli davranışlarının ikna suretiyle irtikap suçunu oluşturduğunu, ancak maddi gerçeğin tam olarak ortaya çıkarılmadığını vurgulamıştır. Eksik inceleme ile hüküm kurulmasının hukuka aykırı olduğu belirtilerek kararın bozulmasına hükmedilmiştir.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2015/9311, K. 2019/832, T. 28.01.2019
Görevli Mahkeme ve Yargılama Usulü
Görevli Mahkeme: İcbar ve ikna suretiyle irtikap suçlarında Ağır Ceza Mahkemesi, hatadan yararlanma suretiyle irtikap suçunda Asliye Ceza Mahkemesi görevlidir.
Yetkili Mahkeme: Suçun işlendiği yer mahkemesidir.
Soruşturma: İrtikap suçu şikayete bağlı değildir, re’sen soruşturulur.
Teşebbüs: İcbar ve ikna suretiyle irtikap suçuna teşebbüs mümkündür. Hatadan yararlanma suretiyle irtikap, ihmal suretiyle işlendiğinden teşebbüse elverişli değildir.
İştirak: Özgü suç olduğundan kamu görevlisi olmayan kişi fail olamaz ancak azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İrtikap suçu nedir?
İrtikap suçu, kamu görevlisinin görevinin sağladığı nüfuzu veya güveni kötüye kullanarak, zorla (icbar) veya kandırarak (ikna) kendisine ya da başkasına haksız yarar sağlamasıdır. TCK 250’de düzenlenmiştir.
İcbar suretiyle irtikap suçunun cezası nedir?
İcbar suretiyle irtikap suçunun cezası 5 yıldan 10 yıla kadar hapis cezasıdır. İrtikap edilen menfaatin değerine göre ceza yarısına kadar indirilebilir.
İrtikap ile rüşvet arasındaki fark nedir?
İrtikap’ta mağdurun iradesi zorla veya aldatılarak sakatlanır; mağdur cezalandırılmaz. Rüşvet’te ise karşılıklı anlaşma vardır, mağdurun iradesi serbesttir ve rüşvet veren de cezalandırılır.
İkna suretiyle irtikap nedir?
Kamu görevlisinin görevinin sağladığı güveni kötüye kullanarak, hileli davranışlarla mağduru kandırıp yarar sağlamasıdır. Mağdur yararın haksız olduğunu bilmez, yasal gereklilik olduğunu düşünür.
Hatadan yararlanma suretiyle irtikap nedir?
Mağdurun kendi hatasından yararlanarak menfaat sağlamaktır. Fail mağduru hiçbir şekilde etkilemez; mağdur zaten hatalı düşünce içindedir ve fail bu durumdan yararlanır. Cezası 1-3 yıl hapistir.
İrtikap suçunu kimler işleyebilir?
İrtikap suçu özgü suçtur, yalnızca kamu görevlileri işleyebilir. Kamu görevlisi olmayan kişi bu suçun faili olamaz, ancak azmettiren veya yardım eden olarak iştirak edebilir.
İrtikap suçunda zamanaşımı süresi nedir?
İrtikap suçunda dava zamanaşımı süresi 15 yıldır (TCK 66/1-d). Bu süre içinde soruşturma ve kovuşturma yapılmalıdır.
İrtikap suçunda ceza indirimi var mı?
Evet. TCK 250/4’e göre irtikap edilen menfaatin değeri ve mağdurun ekonomik durumu göz önünde bulundurularak ceza yarısına kadar indirilebilir.
İcbar kavramı ne anlama gelir?
İcbar, kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında, kişinin haklı işinin görülmeyeceği endişesiyle kendisini mecbur hissederek menfaat sağlamasıdır. Bu tanım 6352 sayılı Kanunla getirilmiştir.
Doktorun ameliyat için para istemesi hangi suçu oluşturur?
Duruma göre değişir. Mağdur baskı altında hissedip mecburen veriyorsa icbar suretiyle irtikap, serbest iradesiyle anlaşıp veriyorsa rüşvet suçu oluşabilir. Yargıtay kararlarına göre mağdur iradesinin durumu belirleyicidir.
Ceza Davalarınızda Profesyonel Destek
İrtikap suçu ve kamu görevlilerine yönelik suçlarda uzman avukat desteği alın.
