Maddi ve Manevi Tazminat Davası: Şartları, Kalemleri, Zamanaşımı ve Dilekçe Örneği
Maddi ve Manevi Tazminat Davası - Son Güncelleme: 5 Ekim 2026
Maddi ve manevi tazminat davası nedir? Maddi ve manevi tazminat davası, hukuka aykırı bir fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle malvarlığında ya da kişilik değerlerinde zarara uğrayan kişinin, bu zararın giderilmesi için açtığı davadır. Maddi tazminat malvarlığındaki eksilmeyi, manevi tazminat duyulan acı ve elemi karşılar. Haksız fiilden doğan davalar, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her halde 10 yıl içinde açılmalıdır (TBK m.72). Ayboğa Avukatlık Bürosu’nun değerlendirmesine göre tazminat davalarında sonucu, zararın belgelenmesi ile fiil ve zarar arasındaki nedensellik bağının ispatı belirler.
Hukuki DenetimAv. Çağrı Ayboğa - Ankara Barosu Sicil No: 34507 - Denetlenme Tarihi: 5 Ekim 2026
TBK Madde 49 - Haksız Fiilden Doğan Sorumluluk (Kanun Metni)Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de, bu zararı gidermekle yükümlüdür.
Madde hakkında kısa not: Tazminat hukukunun temel kuralı budur. Amaç zarar göreni zenginleştirmek veya zarar vereni cezalandırmak değil, zarar görenin malvarlığını ve manevi dengesini zarardan önceki haline olabildiğince yaklaştırmaktır.
Bir trafik kazasında bacağı kırılan ve altı ay çalışamayan bir kişi; sosyal medyada hakkında asılsız paylaşım yapılan bir esnaf; hatalı tadilat nedeniyle evini su basan bir daire sahibi. Üçünün de zararı farklıdır, ama sordukları soru aynıdır: ne kadar tazminat isteyebilirim, kimden, hangi sürede? Bu rehber maddi ve manevi tazminatın şartlarını, kalemlerini, hesaplanmasını ve dava sürecini anlatır.
Doğrudan CevapMaddi ve manevi tazminat davası, bir kişinin uğradığı zararın, o zarardan hukuken sorumlu olan kişiden para olarak tahsilini sağlayan eda davasıdır. Dayanağı haksız fiillerde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.49, sözleşmeye aykırılıkta m.112, kişilik hakkı ihlallerinde m.58 ve Türk Medeni Kanunu m.24-25’tir. İki talep aynı davada birlikte ileri sürülebilir.
Maddi zarar, kişinin malvarlığının zarar verici olaydan sonraki durumu ile olay olmasaydı bulunacağı durum arasındaki farktır. Manevi zarar ise kişilik değerlerinde meydana gelen eksilmedir: acı, üzüntü, itibar kaybı, yaşama sevincinin azalması. İlki hesaplanır, ikincisi hâkim tarafından takdir edilir.
Tazminat Davasının Şartları Nelerdir?
Doğrudan CevapHaksız fiile dayanan tazminat davasının beş şartı vardır: bir fiil bulunmalı, fiil hukuka aykırı olmalı, fail kusurlu olmalı, bir zarar doğmalı ve zarar ile fiil arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Zararı ve failin kusurunu ispat yükü kural olarak zarar görendedir. Kanunda öngörülen kusursuz sorumluluk hallerinde kusur şartı aranmaz.
Hukuka aykırılıkMeşru savunma, zorunluluk hali, zarar görenin rızası veya kanunun verdiği yetkinin kullanılması hukuka aykırılığı ortadan kaldırır.
KusurKast veya ihmal; ihmalin ağırlığı tazminatın miktarını etkiler.
ZararFiili zarar ve yoksun kalınan kâr; zarar gerçekleşmiş veya gerçekleşeceği kesin olmalıdır.
NedensellikZarar, hayatın olağan akışına göre o fiilin sonucu olmalıdır; zarar görenin ağır kusuru veya mücbir sebep bağı keser.
Kusursuz sorumlulukAdam çalıştıranın, hayvan bulunduranın, yapı malikinin, araç işletenin ve tehlikeli işletme sahibinin sorumluluğu; bkz. yapı malikinin sorumluluğu.
Maddi Tazminat ile Manevi Tazminat Arasındaki Fark Nedir?
Doğrudan CevapMaddi tazminat malvarlığındaki somut eksilmeyi karşılar, belgelerle ispat edilir ve bilirkişi tarafından hesaplanır. Manevi tazminat kişilik değerlerindeki zararı karşılar; tutarı hâkim, olayın özelliklerini ve tarafların durumunu gözeterek hakkaniyete göre belirler. Maddi tazminat alacağı devredilebilir ve mirasçılara geçer; manevi tazminat kural olarak kişiye bağlıdır.
Maddi Tazminat ile Manevi Tazminatın Karşılaştırması (TBK, 2026)
Ölçüt
Maddi Tazminat
Manevi Tazminat
Konusu
Malvarlığındaki eksilme ve yoksun kalınan kazanç
Acı, elem, itibar kaybı, yaşam kalitesinin düşmesi
Dayanak
TBK m.49, 51, 53, 54, 112
TBK m.56, 58; TMK m.24-25
Belirlenmesi
Belgeler ve bilirkişi hesabı
Hâkimin takdiri
Dava türü
Belirsiz alacak davası olarak açılabilir
Tutar dilekçede kesin olarak gösterilir; sonradan artırılamaz
Kimler isteyebilir?
Zarar gören; ölümde destekten yoksun kalanlar
Zarar gören; ağır bedensel zarar veya ölümde yakınları
Devir ve miras
Devredilebilir, mirasçılara geçer
Karşı tarafça kabul edilmedikçe devredilemez; miras bırakan tarafından ileri sürülmüşse mirasçılara geçer
Amacı
Zararın giderilmesi
Manevi dengenin sağlanması; zenginleşme aracı olamaz
Maddi Tazminat Kalemleri Nelerdir, Nasıl Hesaplanır?
Doğrudan CevapMaddi tazminat kalemleri zararın türüne göre değişir. Bedensel zararda tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar istenir (TBK m.54). Ölüm halinde cenaze giderleri, ölümden önceki tedavi giderleri ve destekten yoksun kalma tazminatı talep edilir (TBK m.53).
Geçici iş göremezlikÇalışılamayan dönemdeki gelir kaybı; rapor süresi ve gelir belgelerine göre hesaplanır.
Sürekli iş göremezlikMaluliyet oranı, yaş, gelir ve çalışma süresi esas alınarak aktüerya hesabıyla belirlenir.
Av. Çağrı Ayboğa’ya göre maddi tazminatta en sık kaybedilen kalem, belgelenmeyen gelirdir; kayıt dışı çalışan zarar görenin kazancı ispatlanamadığında hesap asgari ücret üzerinden yapıldığından, gerçek gelirin tanık, banka hareketleri ve meslek kuruluşu yazılarıyla ortaya konulması gerekir.
Manevi Tazminat Hangi Hallerde İstenir, Miktarı Nasıl Belirlenir?
Doğrudan CevapManevi tazminat üç halde istenir: bedensel bütünlüğün zedelenmesi, ağır bedensel zarar veya ölüm halinde zarar görenin yakınlarının uğradığı manevi zarar (TBK m.56) ve kişilik hakkının hukuka aykırı biçimde ihlali (TBK m.58). Miktarı hâkim belirler; olayın ağırlığı, kusur oranı, tarafların ekonomik ve sosyal durumu ile duyulan acının derecesi dikkate alınır.
Kişilik hakkı ihlalleriHakaret, iftira, özel hayatın ifşası, isim ve resmin izinsiz kullanılması, mesleki itibarın zedelenmesi; bkz. hakaret suçu ve cezası.
Aile hukukuBoşanmada kişilik hakkı saldırıya uğrayan kusursuz veya daha az kusurlu eş manevi tazminat isteyebilir.
İş hukukuİş kazası, meslek hastalığı ve psikolojik baskı; bkz. mobbing.
Tutarın belirlenmesiManevi tazminat bölünemez; dilekçede istenen tutar kesin olarak yazılır. Reddedilen kısım için karşı tarafa vekalet ücreti ödenmesi riski bulunduğundan tutar ölçülü belirlenmelidir.
Diğer giderim biçimleriHâkim, para yerine veya parayla birlikte saldırıyı kınayan bir karar verilmesine ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir.
Ayboğa Avukatlık Bürosu’nun dosyalarda gördüğü üzere manevi tazminat talebinin kabul edilen kısmı çoğu zaman istenenin belirgin biçimde altında kalmaktadır; talebin reddedilen bölümü için karşı taraf lehine vekalet ücretine hükmedilebildiğinden, istenen tutar emsal kararlar gözetilerek belirlenmelidir.
Tazminat Davasında Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?
Doğrudan CevapHaksız fiilden doğan tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren 10 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Fiil aynı zamanda ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü bir suç oluşturuyorsa o süre uygulanır (TBK m.72). Sözleşmeye aykırılıkta genel süre 10 yıldır.
Ayboğa Tazminat Davası Süre Çizelgesi
Haksız fiilÖğrenmeden itibaren 2 yıl, her halde 10 yıl.
Suç oluşturan fiilCeza zamanaşımı daha uzunsa o süre.
Sözleşmeye aykırılıkKural olarak 10 yıl; kira, vekalet, eser gibi sözleşmelerde 5 yıl.
Trafik kazası2 yıl ve 10 yıl; fiil suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı.
İdareye karşıÖğrenmeden itibaren 1 yıl, her halde 5 yıl içinde idareye başvuru.
Boşanmaya bağlı tazminatBoşanmanın kesinleşmesinden itibaren 1 yıl.
İdarenin sorumluluğuna dayanan talepler adli yargıda değil idari yargıda ileri sürülür; bkz. tam yargı davası. Kamu hastanelerindeki tıbbi hatalar için malpraktis davası yazımıza bakabilirsiniz.
Tazminat Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Doğrudan CevapTazminat davasında görevli mahkeme, uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir: genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir; iş ilişkisinden doğan talepler iş mahkemesinde, tüketici işlemlerinden doğanlar tüketici mahkemesinde, ticari işlerden doğanlar asliye ticaret mahkemesinde, boşanmaya bağlı tazminatlar aile mahkemesinde görülür. Haksız fiilde davacı, yetkili mahkemeyi seçebilir.
YetkiDavalının yerleşim yeri, haksız fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer veya zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi (HMK m.16).
Ceza davasıHukuk hâkimi ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesiyle ve beraat kararıyla bağlı değildir; ancak maddi olgunun tespitine ilişkin kesinleşmiş mahkumiyet kararı dikkate alınır.
Tazminat Davası Nasıl Açılır? (Adım Adım)
Doğrudan CevapTazminat davası beş adımda açılır: zarar ve sorumlu belirlenir, deliller toplanır, zorunlu olan hallerde arabulucuya veya sigorta şirketine başvurulur, görevli ve yetkili mahkemeye maddi ve manevi talepleri ayrı ayrı gösteren dilekçe verilir ve talep edilen tutar üzerinden nispi harcın peşin kısmı ile gider avansı yatırılır.
1
Delillerin toplanmasıOlay tutanağı, sağlık raporları, faturalar, gelir belgeleri, fotoğraf ve kamera kayıtları, tanık bilgileri.
2
Sorumluların belirlenmesiFail, işveren, araç işleteni, sigortacı gibi birlikte sorumlu olanlar davalı gösterilebilir.
3
Talebin belirlenmesiMaddi tazminat belirsiz alacak olarak, manevi tazminat kesin tutarla istenir; bkz. belirsiz alacak davası.
4
Geçici korumaDavalının mal kaçırma ihtimali varsa ihtiyati haciz istenir; bkz. ihtiyati haciz.
5
YargılamaKusur ve zarar bilirkişi raporlarıyla belirlenir; rapor sonrası maddi tazminat talebi artırılır.
Ayboğa Avukatlık Bürosu’nun tazminat dosyalarındaki gözlemine göre davacıların en sık yaptığı hata, manevi tazminatı yüksek tutup maddi zararı belgelemeye yeterince emek vermemektir; mahkemeler manevi tazminatı ölçülü belirlerken maddi zararın tamamına hükmettiğinden, dosyanın ağırlığı maddi kalemlerin ispatına verilmelidir.
Tazminata Faiz İşler mi, Dava Ne Kadar Sürer?
Doğrudan CevapHaksız fiilden doğan tazminatta faiz, ayrıca ihtara gerek olmaksızın zarar verici olayın gerçekleştiği tarihten itibaren işler. Faiz talebinin dilekçede açıkça yazılması gerekir. Davanın süresi kanunda belirlenmemiştir; kusur ve zarar için birden fazla bilirkişi raporu gerektiğinden ilk derece yargılaması çoğunlukla bir yılı aşar.
Faiz türüKural olarak yasal faiz; ticari işlerde avans faizi istenebilir.
Sözleşmeye aykırılıkFaiz, borçlunun temerrüde düştüğü tarihten itibaren işler.
Sigorta şirketine karşıFaiz, başvurudan sonra kanuni ödeme süresinin dolmasıyla başlar.
Kanun yoluKarara karşı tebliğden itibaren 2 hafta içinde istinaf yoluna başvurulur.
Tazminat Davasında En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Doğrudan CevapTazminat davasında en sık yapılan beş hata şunlardır: 2 yıllık zamanaşımını kaçırmak, zararı belgelemeden yalnızca beyana dayanmak, manevi tazminatı ölçüsüz yüksek istemek, faiz talebini ve başlangıç tarihini dilekçeye yazmamak ve kanunen zorunlu olan arabuluculuk veya sigorta şirketine başvuru aşamasını tamamlamadan doğrudan dava açmak.
Uygulamadan Not - Av. Çağrı Ayboğa
Zarar verici olaydan hemen sonra yapılanlar, davanın yarısıdır. Olay yerinin fotoğrafı, tanıkların iletişim bilgileri, ilk muayene raporu, harcama fişleri ve karşı tarafla yapılan yazışmalar aylar sonra bulunamaz. Zararı kanıtlayan her belge, olayın sıcaklığı geçmeden toplanmalı ve tarih sırasıyla saklanmalıdır.
Tazminat Davalarında 2026 Yılında Güncel Durum Nedir?
Doğrudan CevapTazminat sorumluluğuna ilişkin Türk Borçlar Kanunu hükümleri 2026 itibarıyla yürürlüktedir. Usul bakımından iki güncel nokta vardır: ticari, iş ve tüketici uyuşmazlıklarında dava öncesi arabuluculuk zorunludur ve 1 Haziran 2024’ten itibaren istinaf süresi tebliğden itibaren 2 haftadır. Harçlar ile kanun yolu parasal sınırları her yıl yeniden belirlenir.
Ankara’da Tazminat Davası Süreci Nasıl İşler?
Doğrudan CevapDavalının yerleşim yeri, haksız fiilin veya zararın gerçekleştiği yer ya da zarar görenin yerleşim yeri Ankara merkez ilçelerindeyse dava Ankara Adliyesindeki görevli mahkemede açılır; Sincan ve Etimesgut için Ankara Batı Adliyesi yetkilidir. Bedensel zararlarda maluliyet oranı, mahkemenin sevk ettiği üniversite hastanesi veya Adli Tıp Kurumu raporuyla belirlenir.
Ankara’da görülen dosyalarda Ayboğa Avukatlık Bürosu’nun gözlemi, bedensel zarar davalarında yargılamanın en uzun aşamasının maluliyet raporunun alınması olduğu ve mahkemelerin kusur, maluliyet ve aktüerya raporlarını sırasıyla aldırdığı yönündedir.
Maddi ve Manevi Tazminat Davası Dilekçe Örneği
Doğrudan CevapTazminat dava dilekçesi görevli ve yetkili mahkemeye hitaben yazılır. Dilekçede olay, davalının kusuru, zarar kalemleri, maddi ve manevi tazminat talepleri ayrı ayrı, faiz türü ve başlangıcı ile deliller gösterilir. Aşağıdaki örnek haksız fiile dayanan dava için hazırlanmıştır ve kendi olayınıza uyarlanmalıdır.
Kesikli alt çizgili alanları kendi bilgilerinizle doldurun. “Dilekçeyi Yazdır” düğmesine bastığınızda yalnızca dilekçe metni yazdırılır veya PDF olarak kaydedilir.
ANKARA NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE
DAVACIAdı Soyadı (T.C. Kimlik No: ………..) Adres ve telefon
KONUHaksız fiil nedeniyle maddi ve manevi tazminat talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. .. / .. / 20.. tarihinde olayın yeri adresinde olayın somut anlatımı meydana gelmiştir.
2. Olay, davalının kusurlu davranışın açıklaması nedeniyle gerçekleşmiştir. Kusuru gösteren tutanak, rapor veya tanıklar.
3. Olay nedeniyle şu maddi zararlara uğradım: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı, mal zararı; her biri için belge ve yaklaşık tutar. Zararımın tam tutarı bilirkişi incelemesiyle belirlenecek olup dava belirsiz alacak davası olarak açılmıştır.
4. Olay ayrıca manevi zararın açıklaması: çekilen acı, tedavi süreci, sosyal ve mesleki yaşama etkisi nedeniyle manevi zarara yol açmıştır.
HUKUKİ NEDENLER6098 sayılı TBK m.49, 51, 54, 56; 6100 sayılı HMK m.16, 107 ve ilgili mevzuat.
DELİLLEROlay tutanağı, ceza soruşturma veya dava dosyası, sağlık raporları, fatura ve makbuzlar, gelir belgeleri, fotoğraf ve kamera kayıtları, tanık, keşif, bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEMAçıkladığım nedenlerle; fazlaya ilişkin haklarım saklı kalmak kaydıyla şimdilik ….. TL maddi tazminatın ve ….. TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla talep ederim.
.. / .. / 20.. Davacı Adı Soyadı - İmza
EKLER1. Olay tutanağı 2. Sağlık raporları 3. Fatura ve makbuzlar 4. Gelir belgeleri
Maddi ve Manevi Tazminat Davası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Maddi ve manevi tazminat davası nedir?
Hukuka aykırı bir fiil nedeniyle uğranılan malvarlığı zararının ve manevi zararın giderilmesi için açılan davadır. İki talep aynı davada birlikte istenebilir.
Tazminat davası ne kadar sürede açılmalıdır?
Haksız fiilde zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her halde 10 yıl içinde açılmalıdır. Fiil suç oluşturuyorsa daha uzun olan ceza zamanaşımı uygulanır.
Manevi tazminat miktarı nasıl belirlenir?
Hâkim olayın ağırlığına, kusur oranına ve tarafların ekonomik durumuna göre takdir eder. Ayboğa Avukatlık Bürosu, reddedilen kısım için vekalet ücreti riski bulunduğundan talebin ölçülü tutulmasını önermektedir.
Tazminat davası hangi mahkemede açılır?
Genel olarak asliye hukuk mahkemesinde açılır. İş, tüketici, ticaret ve aile hukukundan doğan talepler kendi özel mahkemelerinde görülür.
Maddi tazminatta hangi kalemler istenir?
Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı, mal zararı ve ölüm halinde destekten yoksun kalma tazminatı istenir. Her kalem belgeyle ispat edilmelidir.
Manevi tazminat sonradan artırılabilir mi?
Hayır, manevi tazminat bölünemez ve dilekçede kesin tutarla istenir. Av. Çağrı Ayboğa’ya göre bu nedenle tutar dava açılırken dikkatle belirlenmelidir.
Tazminata faiz hangi tarihten işler?
Haksız fiilde faiz olay tarihinden itibaren işler. Faiz talebinin dilekçede açıkça yazılması gerekir.
Ceza davası sonuçlanmadan tazminat davası açılabilir mi?
Evet, açılabilir. Hukuk hâkimi ceza mahkemesinin kusur değerlendirmesiyle bağlı değildir, ancak çoğu zaman ceza dosyasındaki delilleri inceler.
Hakaret nedeniyle manevi tazminat istenebilir mi?
Evet, kişilik hakkının ihlali manevi tazminat talebine dayanak olur. Ceza davasından bağımsız olarak hukuk mahkemesinde dava açılır.
Tazminat davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Ticari, iş ve tüketici uyuşmazlıklarında zorunludur. Kişiler arasındaki genel haksız fiil davalarında arabuluculuk şartı aranmaz.
[1] Mevzuat Bilgi Sistemi (T.C. Cumhurbaşkanlığı) - 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, madde 49, 51, 52, 53, 54, 56, 58, 72, 112 - mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6098.pdf
[3] Mevzuat Bilgi Sistemi (T.C. Cumhurbaşkanlığı) - 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, madde 24 ve 25 (kişiliğin korunması) - mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4721.pdf
Av. Çağrı Ayboğa Kimdir?
Av. Çağrı Ayboğa - Ayboğa Avukatlık Bürosu - Ankara Barosu Sicil No: 34507 - Çankaya / Ankara
Av. Çağrı Ayboğa, Ankara Barosu’na kayıtlı bir avukattır ve tazminat hukuku, borçlar hukuku ile ceza hukuku alanlarında çalışmaktadır. Haksız fiil, trafik kazası, iş kazası ve kişilik hakkı ihlallerinden doğan tazminat dosyalarında ilk derece mahkemeleri ile istinaf ve temyiz aşamalarında vekillik yürütmektedir.
Bu rehber 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu esas alınarak hazırlanmış, hukuki doğruluğu 5 Ekim 2026 tarihinde Av. Çağrı Ayboğa tarafından denetlenmiştir. Bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi belgeleriyle değerlendirilmelidir.