İçindekiler
- TCK 199 Kanun Metni
- Kıymetli Damgada Sahtecilik Suçu Nedir?
- Kıymetli Damga Nedir?
- Suçun Unsurları
- TCK 199/1 – Sahte Üretim, Nakil, Muhafaza ve Tedavül (1-5 Yıl)
- TCK 199/2 – Sahte Damgayı Bilerek Kabul (3 Ay – 1 Yıl)
- TCK 199/3 – Sahteliği Sonradan Öğrenip Kullanma (1-6 Ay)
- Etkin Pişmanlık (TCK 200-201)
- Soruşturma, Kovuşturma ve Görevli Mahkeme
- Özet Tablo
- Yargıtay Kararları
- Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
TCK 199 Kanun Metni – Kıymetli Damgada Sahtecilik
TCK Madde 199 – Kıymetli Damgada Sahtecilik
Kıymetli Damgada Sahtecilik Suçu Nedir?
Kıymetli damgada sahtecilik suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Kamu Güvenine Karşı Suçlar” bölümünde TCK 199. maddede düzenlenmiştir. Suç, kıymetli damga niteliğindeki belgelerin sahte olarak üretilmesi, dolaşıma sokulması veya bilerek kabul edilmesi fiillerini kapsar.
TCK 199, failin eylemine göre kademeli bir sorumluluk sistemi öngörmüştür. Sahte kıymetli damgayı bizzat üreten, nakleden veya tedavüle koyan kişi en ağır cezayı alırken (TCK 199/1), bilerek kabul eden kişi daha hafif cezalandırılır (TCK 199/2). Sahteliği sonradan öğrenmesine rağmen kullanmaya devam eden kişi için ise en hafif ceza düzenlenmiştir (TCK 199/3).
Suç, “Kamu Güvenine Karşı Suçlar” başlığı altında yer aldığından korunan hukuki yarar kamu güvenidir. Kıymetli damgalar bir vergi veya harcın ödendiğini belgeleyen, devlet tekeli altında basılan ve nominal değerleriyle alınıp satılabilen araçlardır. Bu özellikleri nedeniyle paraya yakın bir nitelik taşırlar ve sahtecilik fiilleri ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir.
Kıymetli Damga Nedir?
TCK 199/4 fıkrası kıymetli damga kavramını tanımlamıştır. Buna göre kıymetli damga sayılan değerler şunlardır: damgalı kağıtlar, damga pulları, posta pulları ve belirli bir miktar vergi veya harcın ödendiğini belgelemek amacıyla kullanılan pullardır.
Kıymetli damganın temel özelliği, bir dolaylı vergi veya harcın ödendiğini belgeleyen resmi nitelikli bir araç olmasıdır. Özel kanunlar bazı işlemlerin damgalı kağıtlar üzerine yazılmasını, belirli değerde damga pulunun yapıştırılmasını veya posta hizmetlerinden yararlanmak için posta pulunun kullanılmasını zorunlu kılar.
Kıymetli damganın millî olması koşulu aranmamıştır; yabancı kıymetli damgalar da koruma kapsamındadır. Ancak suç konusu kıymetli damganın suç tarihinde kullanılabilir olması gerekir. Tedavülden kaldırılmış veya geçerliliğini yitirmiş damgalar bu suçun konusunu oluşturmaz.
Öte yandan, posta pulunun fonksiyonunu yapmayan ve çeşitli kuruluşlarca çıkarılıp zarflara yapıştırılan bağış niteliğindeki pullar kural olarak kıymetli damga sayılmaz. Ancak özel kanun bu tür pulları devlet pullarına eşit tutmuşsa durum farklıdır.
Kıymetli Damgada Sahtecilik Suçunun Unsurları
Fail
TCK 199 bakımından herkes fail olabilir; özgü suç değildir. Ancak her fıkra farklı bir fail profilini hedefler: üretici, nakliyeci, muhafaza eden (TCK 199/1), bilerek kabul eden (TCK 199/2) ve sahteliği sonradan öğrenip kullanan (TCK 199/3).
Mağdur
Suçun mağduru kamu güveninin korunmasına ilişkin genel çıkara sahip olan toplumdur. Suç, bireysel bir mağdura yönelik olmayıp kamusal güveni ihlal eden bir fiildir.
Suçun Konusu
Suçun konusu kıymetli damgadır: damgalı kağıtlar, damga ve posta pulları ile vergi veya harcın ödendiğini belgeleyen pullar. Suçun oluşabilmesi için suç konusunun kıymetli damga niteliğinde olduğunun açıkça belirlenmesi gerekir. Yargıtay, bu husus tartışılmadan hüküm kurulmasını eksik inceleme olarak kabul etmektedir.
Maddi Unsur (Fiil)
TCK 199’da birden fazla seçimlik hareket öngörülmüştür. TCK 199/1 bakımından sahte olarak üretme, ülkeye sokma, nakletme, muhafaza etme veya tedavüle koyma fiillerinden herhangi birinin gerçekleştirilmesi suçun tamamlanması için yeterlidir. Bu fiillerin hepsinin birlikte yapılması aranmaz. TCK 199/2’de bilerek kabul etme, TCK 199/3’te ise sahteliği sonradan öğrendikten sonra tedavüle koyma fiilleri düzenlenmiştir.
Manevi Unsur
Suç genel kastla işlenir. TCK 199/1 ve 199/2’de failin, kıymetli damganın sahte olduğunu bilerek hareket etmesi gerekir. TCK 199/3’te ise fail başlangıçta sahtelikten habersizdir; ancak sahteliği öğrendikten sonra bilinçli olarak tedavüle koyması kastın oluşması için yeterlidir.
Aldatma Kabiliyeti (İğfal Kabiliyeti)
Sahte kıymetli damganın suç konusu olabilmesi için aldatma kabiliyetine sahip olması gerekir. Sahte damganın, ilk bakışta gerçeğinden ayırt edilemeyecek düzeyde üretilmiş olması aranır. Bu niteliğin tespiti için bilirkişi incelemesi yaptırılması zorunludur.
TCK 199/1 – Sahte Üretim, Nakil, Muhafaza ve Tedavül (1-5 Yıl Hapis + Adli Para Cezası)
TCK 199’un ilk fıkrası, kıymetli damgada sahteciliğin en ağır halini düzenler. Bu fıkra kapsamındaki seçimlik hareketler: sahte olarak üretme, ülkeye sokma, nakletme, muhafaza etme veya tedavüle koymadır.
Ceza 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Hapis cezası ile adli para cezası birlikte uygulanır; seçimlik değildir.
Yargıtay, bu fıkrada sayılan fiillerden herhangi birinin gerçekleşmesiyle suçun tamamlandığını kabul etmektedir. Örneğin sahte posta pullarının kullanıma sunulmadan yalnızca muhafaza edilmesi dahi suçun tamamlanması için yeterlidir.
TCK 199/2 – Sahte Damgayı Bilerek Kabul (3 Ay – 1 Yıl Hapis + Adli Para Cezası)
Sahte olarak üretilmiş kıymetli damgayı bilerek kabul eden kişi, TCK 199/2 kapsamında cezalandırılır. Ceza 3 aydan 1 yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır.
Bu fıkranın uygulanabilmesi için failin, kabul ettiği kıymetli damganın sahte olduğunu bilmesi gerekir. Sahteliği bilmeden kabul eden kişi bu fıkra kapsamında sorumlu tutulamaz. Yargıtay, sahte damgayı bilerek kabul eden kişinin TCK 199/1 kapsamında değil, mutlaka TCK 199/2 kapsamında cezalandırılması gerektiğini açıkça vurgulamaktadır.
TCK 199/3 – Sahteliği Sonradan Öğrenip Kullanma (1-6 Ay Hapis)
Kıymetli damgayı sahteliğini bilmeden kabul ettikten sonra, sahte olduğunu öğrenmesine rağmen tedavüle koyan kişi TCK 199/3 kapsamında cezalandırılır. Ceza 1 aydan 6 aya kadar hapistir. Bu fıkrada adli para cezası öngörülmemiştir.
TCK 199/3, failin kastının sonradan oluştuğu özel bir durumu düzenler. Başlangıçta iyi niyetli olan kişi, sahteliği öğrendikten sonra bilinçli tercihiyle damgayı kullanmaya devam ettiğinde cezai sorumluluk doğar. Yargıtay, bu halin TCK 199/3’te özel olarak düzenlendiğini ve failin kastının sonradan oluşmasının cezai sorumluluğu ortadan kaldırmadığını kabul etmektedir.
Etkin Pişmanlık (TCK 200-201)
TCK 200. madde, kıymetli damgada sahtecilik suçunda kullanılmak üzere alet, malzeme veya araç imal eden, satan, devreden veya satın alan kişiyi cezalandırır. Bu kişilere 1 yıldan 4 yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir.
TCK 201. madde ise etkin pişmanlık hükümlerini düzenler. Buna göre iki farklı etkin pişmanlık hali mevcuttur:
Tam etkin pişmanlık (TCK 201/1): Sahte kıymetli damga üreten, ülkeye sokan, nakleden, muhafaza eden veya kabul eden kişi, bu damgaları tedavüle koymadan ve resmi makamlar haber almadan önce suç ortaklarını ve sahte damgaların üretildiği veya saklandığı yerleri merciine haber verirse ve bu bilgi suç ortaklarının yakalanmasını veya sahte damgaların ele geçirilmesini sağlarsa cezaya hükmolunmaz.
Kısmi etkin pişmanlık (TCK 201/2): Sahte kıymetli damgayı bilerek kabul eden veya tedavüle koyan kişi, sahte damgayı kabul ettiği veya tedavüle koyduğu tarihten itibaren bunları soruşturma başlamadan önce merciine teslim ederse cezanın üçte ikisine kadar indirilir.
Soruşturma, Kovuşturma ve Görevli Mahkeme
Şikâyet
Kıymetli damgada sahtecilik suçu re’sen soruşturulur; şikâyet aranmaz. Kamu güvenine karşı işlenen bir suç olduğundan mağdurun şikâyetine bağlı değildir.
Zamanaşımı
TCK 199/1 kapsamında cezanın üst sınırı 5 yıl olduğundan dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. TCK 199/2 kapsamında cezanın üst sınırı 1 yıl olduğundan zamanaşımı 8 yıldır. TCK 199/3 kapsamında cezanın üst sınırı 6 ay olduğundan zamanaşımı yine 8 yıldır.
Uzlaşma
Kıymetli damgada sahtecilik suçu uzlaşma kapsamında değildir.
Tutuklama
TCK 199/1 kapsamında cezanın üst sınırı 5 yıl olduğundan tutuklama şartlarının varlığı halinde tutuklama kararı verilebilir. TCK 199/2 ve 199/3 kapsamında ceza miktarları düşük olduğundan tutuklama uygulanması olağan değildir.
Görevli Mahkeme
Kıymetli damgada sahtecilik suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi‘dir.
Adli Para Cezasına Çevirme
TCK 199/2 ve 199/3 kapsamında hükmedilen kısa süreli hapis cezaları TCK 50 uyarınca adli para cezasına çevrilebilir. TCK 199/1 kapsamında ise zaten hapis cezasının yanında adli para cezası birlikte öngörüldüğünden, hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi ancak sonuç cezanın kısa süreli kalması halinde mümkündür.
HAGB ve Erteleme
Tüm fıkralar bakımından sonuç cezanın 2 yıl veya altında kalması halinde HAGB (hükmün açıklanmasının geri bırakılması) ve erteleme kararı verilebilir. TCK 199/2 ve 199/3 kapsamındaki ceza miktarları düşük olduğundan HAGB ve erteleme uygulanması oldukça olasıdır.
TCK 199 Özet Tablo
| Fıkra | Fiil | Ceza |
|---|---|---|
| TCK 199/1 | Sahte üretme, ülkeye sokma, nakletme, muhafaza etme, tedavüle koyma | 1 – 5 yıl hapis + adli para cezası |
| TCK 199/2 | Sahte kıymetli damgayı bilerek kabul etme | 3 ay – 1 yıl hapis + adli para cezası |
| TCK 199/3 | Sahteliği sonradan öğrenip tedavüle koyma | 1 ay – 6 ay hapis |
| Konu | Açıklama |
|---|---|
| Şikâyet | Re’sen soruşturulur, şikâyet aranmaz |
| Zamanaşımı | 8 yıl (tüm fıkralar) |
| Uzlaşma | Uzlaşma kapsamında değildir |
| Görevli Mahkeme | Asliye Ceza Mahkemesi |
| Manevi Unsur | Genel kast |
| Etkin Pişmanlık | Uygulanabilir (TCK 201) |
| HAGB | Sonuç ceza 2 yıl veya altında ise mümkün |
| Korunan Hukuki Yarar | Kamu güveni |
| Kıymetli Damga Tanımı | Damgalı kağıtlar, damga ve posta pulları, vergi/harç pulları (TCK 199/4) |
TCK 199 Emsal Yargıtay Kararları
Aşağıda TCK 199 kapsamında verilmiş emsal nitelikteki Yargıtay kararları yer almaktadır.
Damgalı Kağıtların Sahte Olarak Üretilmesi Kıymetli Damgada Sahteciliktir (TCK 199/1)
Sanığın sahte damgalı kağıt basarak bunları piyasaya sürmeye hazır halde bulundurması üzerine mahkûmiyet hükmü kurulmuştur. Savunmada, fiilin belgede sahtecilik kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.
Yargıtay, damgalı kağıtların TCK 199/4 gereği kıymetli damga sayıldığını, bu nedenle özel düzenleme olan TCK 199’un uygulanmasının zorunlu olduğunu belirtmiştir. Suç vasfında isabetsizlik bulunmadığı kabul edilmiştir.
E. 2015/9311, K. 2019/832, T. 28.01.2019
Sahte Posta Pullarının Tedavüle Konulması Suçu Tamamlar (TCK 199/1)
Sanığın sahte posta pullarını kullanıma sunmak üzere muhafaza ettiği olayda, yerel mahkeme henüz fiili kullanım olmadığı gerekçesiyle teşebbüs hükümlerini tartışmıştır.
Yargıtay, TCK 199/1 bakımından üretme, muhafaza etme veya tedavüle koyma fiillerinden herhangi birinin suçun tamamlanması için yeterli olduğunu vurgulamıştır. Sahte pulların muhafaza edilmesiyle suçun oluştuğu kabul edilmiştir.
E. 2017/10432, K. 2019/11876, T. 12.11.2019
Sahte Olduğunu Bilerek Kıymetli Damga Kabulü Ayrı Bir Suçtur (TCK 199/2)
Sanığın, sahte olduğu bilinen damgalı kağıtları bilerek kabul ettiği, ancak bizzat üretmediği tespit edilmiştir. Yerel mahkeme TCK 199/1 kapsamında hüküm kurmuştur.
Yargıtay, kıymetli damgada sahtecilik suçunun failin eylemine göre kademeli olarak düzenlendiğini, bilerek kabul eden kişinin TCK 199/2 kapsamında sorumlu tutulması gerektiğini belirtmiştir. Yanlış maddeden kurulan hüküm bozulmuştur.
E. 2018/2411, K. 2020/3762, T. 18.03.2020
Sahteliği Sonradan Öğrenilen Damganın Tedavüle Sokulması Bağımsız Suçtur (TCK 199/3)
Dosyada, sanığın kıymetli damgayı başlangıçta sahteliğini bilmeden kabul ettiği, ancak daha sonra bu durumu öğrenmesine rağmen kullanmaya devam ettiği belirlenmiştir.
Yargıtay, bu hâlin TCK 199/3’te özel olarak düzenlendiğini, failin kastının sonradan oluşmasının cezai sorumluluğu ortadan kaldırmadığını ifade etmiştir. Mahkûmiyet hukuka uygun bulunmuştur.
E. 2016/8874, K. 2018/10493, T. 27.09.2018
Kıymetli Damga Niteliğinin Tartışılmaması Eksik İncelemedir (TCK 199)
Yerel mahkeme, konu edilen belgenin kıymetli damga sayılıp sayılmayacağını tartışmadan mahkûmiyet hükmü kurmuştur. Dosyada belgenin vergi veya harç ödendiğini belgeleyip belgelemediği net değildir.
Yargıtay, TCK 199 uygulamasında öncelikle suç konusunun kıymetli damga niteliğinin açıkça belirlenmesi gerektiğini, bu husus tartışılmadan hüküm kurulamayacağını belirtmiştir. Eksik inceleme nedeniyle karar bozulmuştur.
E. 2017/5632, K. 2019/7214, T. 02.10.2019
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kıymetli damgada sahtecilik suçunun cezası nedir?
TCK 199/1’e göre sahte kıymetli damga üreten, nakleden, muhafaza eden veya tedavüle koyan kişi 1-5 yıl hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır. Bilerek kabul eden kişi 3 ay – 1 yıl hapis ve adli para cezası (TCK 199/2), sahteliği sonradan öğrenip kullanan kişi ise 1-6 ay hapis cezası alır (TCK 199/3).
Kıymetli damga nedir?
TCK 199/4’e göre damgalı kağıtlar, damga ve posta pulları ile belirli bir miktar vergi veya harcın ödendiğini belgelemek amacıyla kullanılan pullar kıymetli damga sayılır.
Sahte posta pulu bulundurmak suç mudur?
Evet. TCK 199/1 kapsamında sahte kıymetli damgayı muhafaza etmek suçun tamamlanması için yeterlidir. Yargıtay, sahte posta pullarının kullanıma sunulmadan yalnızca muhafaza edilmesinin dahi suçu oluşturduğunu kabul etmektedir.
Sahte damga pulu kabul eden kişi ne ceza alır?
Sahte olduğunu bilerek kabul eden kişi TCK 199/2 kapsamında 3 ay – 1 yıl hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır. Sahteliği bilmeden kabul edip sonradan öğrenerek kullanan kişi ise TCK 199/3 kapsamında 1-6 ay hapis cezası alır.
Kıymetli damgada sahtecilik şikâyete bağlı mıdır?
Hayır. Kamu güvenine karşı işlenen bir suç olduğundan re’sen soruşturulur; şikâyet aranmaz.
Kıymetli damgada sahtecilik uzlaşma kapsamında mıdır?
Hayır. TCK 199 uzlaşma kapsamında değildir.
TCK 199’da etkin pişmanlık mümkün müdür?
Evet. TCK 201 kapsamında iki tür etkin pişmanlık düzenlenmiştir. Sahte damgayı tedavüle koymadan ve resmi makamlar haber almadan önce suç ortaklarını ve sahte damgaların yerini bildiren kişiye ceza verilmez. Soruşturma başlamadan sahte damgayı teslim eden kişinin cezası üçte ikisine kadar indirilir.
Kıymetli damgada sahtecilik suçunda zamanaşımı süresi ne kadardır?
Tüm fıkralar bakımından olağan dava zamanaşımı süresi 8 yıldır.
Bu suçta görevli mahkeme hangisidir?
Kıymetli damgada sahtecilik suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi’dir.
Kıymetli damgada sahtecilik ile belgede sahtecilik arasındaki fark nedir?
Suç konusu damgalı kağıt, damga pulu veya posta pulu gibi kıymetli damga niteliğinde ise TCK 199 (özel düzenleme) uygulanır. Kıymetli damga niteliği taşımayan belgeler hakkında ise TCK 204 vd. belgede sahtecilik hükümleri uygulanır. Yargıtay, damgalı kağıtların TCK 199/4 gereği kıymetli damga sayıldığını ve özel düzenlemenin öncelikli olduğunu kabul etmektedir.
