Ceza verilmesine yer olmadığı kararı, ceza mahkemesinin yargılama sonucunda sanığın suç işlediğini tespit etmesine rağmen, kanunda belirtilen özel nedenlerle sanığa ceza vermekten vazgeçtiği hüküm türüdür. Bu karar, beraat kararından farklı olup fiil suç teşkil etmekle birlikte faile ceza uygulanmaması sonucunu doğurur.
CMK 223/3-4 Nedir?
Ceza verilmesine yer olmadığı kararı, CMK 223/3-4 maddelerinde şu şekilde düzenlenmiştir:
CMK 223/3 Sanık hakkında;
a) Yüklenen suçla bağlantılı olarak yaş küçüklüğü, akıl hastalığı veya sağır ve dilsizlik hali ya da geçici nedenlerin bulunması,
b) (Değişik: 25/5/2005 – 5353/30 md.) Yüklenen suçun hukuka aykırı fakat bağlayıcı emrin yerine getirilmesi suretiyle veya zorunluluk hali ya da cebir veya tehdit etkisiyle işlenmesi,
c) Meşru savunmada sınırın heyecan, korku ve telaş nedeniyle aşılması,
d) Kusurluluğu ortadan kaldıran hataya düşülmesi,
Hallerinde, kusurunun bulunmaması dolayısıyla ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
CMK 223/4 İşlenen fiilin suç olma özelliğini devam ettirmesine rağmen;
a) Etkin pişmanlık,
b) Şahsi cezasızlık sebebinin varlığı,
c) Karşılıklı hakaret,
d) İşlenen fiilin haksızlık içeriğinin azlığı,
Dolayısıyla, faile ceza verilmemesi hallerinde, ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı ile Beraat Kararı Arasındaki Fark
Beraat kararında sanığın suç işlemediği ya da fiilin suç oluşturmadığı tespit edilirken, ceza verilmesine yer olmadığı kararında sanığın fiili suç teşkil etmektedir. Ancak kusursuzluk veya cezasızlık halleri nedeniyle faile ceza verilmemektedir. Bu ayrım, özellikle adli sicil kaydı açısından önem taşır; çünkü mahkeme hükmünün gerekçesindeki neden, adli sicil kaydında veri olarak kullanılmaktadır.
CMK m.223/9 uyarınca, derhal beraat kararı verilebilecek hallerde ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Mahkeme öncelikle beraat şartlarını değerlendirmeli, beraat koşulları oluşmuyorsa ceza verilmesine yer olmadığı kararını gündeme almalıdır.
Kusur Bulunmaması Nedeniyle Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı (CMK 223/3)
Failin kusuru bulunmadığı durumlarda, fiil suç teşkil etse dahi faile ceza verilemez. CMK 223/3 maddesi kapsamında kusursuzluk nedeniyle verilen kararların sebepleri aşağıda detaylı şekilde açıklanmıştır.
1. Yaş Küçüklüğü Nedeniyle Ceza Verilmemesi
Türk Ceza Kanunu, çocukların cezai sorumluluğunu yaş gruplarına göre farklı şekilde düzenlemiştir:
- 12 yaşından küçük çocuklar: Cezai ehliyetleri bulunmadığından haklarında ceza kovuşturması yapılamaz. Yalnızca çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir (TCK m.31/1).
- 12-15 yaş grubu: İşlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya davranışlarını yönlendirme yeteneği yeterince gelişmemiş çocuklar hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
- 15-18 yaş grubu: Bu yaş grubundaki çocukların davranışlarını yönlendirme yetenekleri tam gelişmemiş kabul edildiğinden yalnızca ceza indirimi uygulanır.
2. Akıl Hastalığı Sebebiyle Ceza Verilmemesi
TCK m.32/1 uyarınca, akıl hastalığı nedeniyle işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli ölçüde azalmış kişilere ceza verilmez. Bu kişiler hakkında güvenlik tedbirine hükmedilir ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir. Davranışlarını yönlendirme yeteneği kısmen azalmış kişilere ise yalnızca ceza indirimi uygulanır (TCK m.32/2).
3. Sağırlık ve Dilsizlik Halinde Ceza Verilmemesi
Sağır ve dilsiz kişilerin cezai sorumluluğu yaşa göre değerlendirilir:
- 15 yaşından küçük: Cezai ehliyetleri yoktur, haklarında ceza soruşturması yapılamaz.
- 15-18 yaş grubu: İşlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamıyorsa ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
- 18-21 yaş grubu: Yalnızca ceza indirimi uygulanır.
4. Geçici Nedenler ve İrade Dışı Madde Kullanımı
Geçici bir nedenle ya da irade dışı alınan alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan kişiye ceza verilmez. Bu durumda ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir. Ancak iradi olarak alkol veya uyuşturucu kullanan kişi bu hükümlerden yararlanamaz (TCK m.34).
5. Hukuka Aykırı Fakat Bağlayıcı Emrin Yerine Getirilmesi
Yetkili merciden verilen ve yerine getirilmesi görev gereği zorunlu olan bir emri uygulayan kişi sorumlu tutulmaz. Bu durumda fail hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir. Ancak konusu suç teşkil eden emirler hiçbir koşulda yerine getirilemez; aksi halde hem emri veren hem de yerine getiren sorumlu olur (TCK m.24).
6. Zorunluluk Hali
TCK m.25/2’de düzenlenen zorunluluk hali; kendisinin veya başkasının hakkına yönelik ağır ve muhakkak bir tehlikeye karşı başka korunma imkanı bulunmadığında, tehlikeden kurtulmak için işlenen fiilleri kapsar. Zorunluluk halinde suç işleyen fail hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
7. Cebir veya Tehdit Altında Suç İşlenmesi
Karşı koyamayacağı veya kurtulamayacağı cebir, şiddet ya da ağır bir korkutma sonucu suç işleyen kişiye ceza verilmez. Bu hallerde cebir ve tehdidi kullanan kişi suçun faili sayılır ve fail hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
8. Meşru Savunmada Sınırın Aşılması
Meşru savunma, kendisine veya başkasına yönelen haksız saldırıya karşı orantılı şekilde saldırıyı engellemek için işlenen fiildir (TCK m.25). Meşru savunmada sınırın mazur görülebilecek heyecan, korku veya telaştan kaynaklanarak aşılması halinde faile ceza verilmez (TCK m.27/2). Bu durumda ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmelidir.
9. Kusurluluğu Kaldıran Hataya Düşülmesi
Ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlerin koşullarının gerçekleştiği hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi bu hatasından yararlanır. İşlediği fiilin haksızlık oluşturduğu konusunda kaçınılmaz hataya düşen fail cezalandırılmaz (TCK m.34/3-4). Bu halde ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
Cezasızlık Halleri Nedeniyle Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı (CMK 223/4)
İşlenen fiil suç teşkil etmeye devam etmesine rağmen, kanunda sayılan cezasızlık halleri nedeniyle faile ceza verilmeyebilir. Bu haller; suç işlendikten sonra ortaya çıkan cezayı kaldıran şahsi sebepler veya suç sırasında mevcut olan şahsi cezasızlık sebepleri olabilir.
1. Etkin Pişmanlık Nedeniyle Ceza Verilmemesi
Etkin pişmanlık, failin işlediği suçtan özgür iradesiyle pişman olması ve suçun olumsuz sonuçlarını gidermesidir. Bazı suçlarda etkin pişmanlık halinde faile hiç ceza verilmez:
- Uyuşturucu madde kullanma ve ticareti suçu (TCK m.192)
- Örgüt kurma, yönetme veya üyelik suçları (TCK m.221)
- Organ ve doku ticareti (TCK m.93)
- Parada ve kıymetli damgada sahtecilik (TCK m.201)
- Rüşvet suçu (TCK m.254)
- Yalan tanıklık suçu (TCK m.274)
Bu suçlarda etkin pişmanlık koşulları gerçekleştiğinde fail hakkında ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
2. Şahsi Cezasızlık Sebepleri
Failin kişisel özellikleri, ilişkileri veya belirli durumlar nedeniyle cezalandırılmamasını gerektiren hallerdir:
- Taksirle ölüme sebebiyet vermede: Failin eylemi münhasıran kişisel ve ailevi durumu bakımından artık ceza hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez (TCK m.22/6).
- Malvarlığına karşı suçlarda: Hırsızlık, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma gibi suçların eşlerden biri, üstsoy veya altsoy, kayın hısımları, evlat edinen veya evlatlık ya da aynı konutta yaşayan kardeşler aleyhine işlenmesi halinde faile ceza verilmez.
3. Haksız Fiil Nedeniyle veya Karşılıklı Hakaret
TCK m.129 uyarınca:
- Haksız bir fiile tepki olarak hakaret suçu işlenirse verilecek ceza indirilebilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir.
- Hakaret suçunun karşılıklı işlenmesi halinde taraflardan biri veya her ikisi hakkında ceza indirimi yapılabilir ya da ceza vermekten vazgeçilebilir.
Ceza vermekten vazgeçildiğinde ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
4. İşlenen Fiilin Haksızlık İçeriğinin Azlığı
Fiil suç teşkil etse ve failin kusuru bulunsa dahi, işlenen fiilin haksızlık içeriği çok az ise faile ceza verilmeyebilir. TCK m.145’te düzenlenen bu durum özellikle hırsızlık suçunda karşımıza çıkar. Örneğin, bir bağdan tek salkım üzüm alan kişinin eylemi hırsızlık suçu oluştursa da haksızlık içeriğinin azlığı nedeniyle ceza vermekten vazgeçilebilir.
Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararının Sonuçları
Ceza verilmesine yer olmadığı kararı, beraat kararından farklı hukuki sonuçlar doğurur:
- Adli sicil kaydı: Kararın gerekçesi adli sicilde kayıt altına alınır.
- Güvenlik tedbirleri: Bazı hallerde (akıl hastalığı, yaş küçüklüğü gibi) güvenlik tedbirlerine hükmedilebilir.
- Tazminat sorumluluğu: Fiil hukuka aykırı kalmaya devam ettiğinden hukuk davası açılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ceza verilmesine yer olmadığı kararı sabıka kaydına işler mi?
Ceza verilmesine yer olmadığı kararı, adli sicil kaydına işlenir ancak bu kayıt mahkumiyet kaydı niteliğinde değildir. Kararın gerekçesi (kusursuzluk veya cezasızlık hali) sicilde belirtilir.
Ceza verilmesine yer olmadığı karara itiraz edilebilir mi?
Evet, ceza verilmesine yer olmadığı kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf mahkemesi kararı bozarak yeniden yargılama yapılmasına hükmedebilir.
Beraat mı yoksa ceza verilmesine yer olmadığı kararı mı daha lehedir?
Beraat kararı daha lehedir. Beraat kararında fiilin suç oluşturmadığı veya sanığın suç işlemediği tespit edilirken, ceza verilmesine yer olmadığı kararında fiil suç teşkil etmekte ancak özel nedenlerle ceza verilmemektedir.
Bu makale, Ayboga Hukuk Bürosu tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Somut hukuki sorunlarınız için mutlaka bir avukata danışmanızı öneririz.
Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı – Yargıtay Kararları 2026
Akıl Hastası Sanık Hakkında Eksik İnceleme ile Ceza Verilmesine Yer Olmadığına Karar Verilemeyeceği
Akıl hastalığı nedeniyle kusur yeteneği bulunmadığı tespit edilen sanık hakkında, fiilin sübutu yönünden tüm deliller gösterilip tartışılmadan, savunması dahi alınmaksızın, doğrudan ceza verilmesine yer olmadığına ve güvenlik tedbiri uygulanmasına karar verilmesinin, hem CMK 193/1’e hem de savunma hakkına aykırı olduğu, suçun kanıtlanması halinde TCK 32/1 ve 57 uyarınca güvenlik tedbirine, kanıtlanmaması halinde ise beraate karar verilmesi gerektiği vurgulanarak hüküm bozulmuştur.
Künye: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2020/5360.
Yaş Küçüklüğü Nedeniyle Cezasızlık Halinde Ceza Verilmesine Yer Olmadığına Karar Verilmesi Gerektiği
Suç tarihinde 12–15 yaş grubunda bulunan ve fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneğinin gelişmediği doktor raporuyla belirlenen suça sürüklenen çocuk hakkında, TCK ve Çocuk Koruma Kanunu hükümleri uyarınca ceza sorumluluğu bulunmadığı gözetilmeden beraat kararı verilmesinin hukuka aykırı olduğu; bu halde ceza verilmesine yer olmadığına ve çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmedilmesi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.
Künye: Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 2015/30775.
İçtima Hükmü Uygulanması Gereken Hallerde Ceza Verilmesine Yer Olmadığına Karar Verilemeyeceği
Sanığın silahla tehdit ve genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması suçlarını aynı fiille işlemesi karşısında, TCK 44 uyarınca sadece en ağır cezayı gerektiren suçtan hüküm kurulması gerektiği; ikinci suç yönünden ayrıca CMK 223 kapsamında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilemeyeceği, bu yöndeki uygulamanın hukuka aykırı olduğu belirtilerek bozma kararı verilmiştir.
Künye: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2020/3714.
Uyuşturucu Kullanma Suçunda Etkin Pişmanlık Nedeniyle Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı Verilmesi Gerektiği
Sanık hakkında uyuşturucu madde kullanımı nedeniyle herhangi bir soruşturma yokken, kendi beyanı ile suçu ortaya çıkarması ve resmi makamlarca bilinmeyen durumu açıklaması karşısında, TCK 192/4 uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekirken mahkûmiyet hükmü kurulmasının hukuka aykırı olduğu kabul edilmiştir.
Künye: Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 2020/17997 E., 2023/1213 K.
Uyuşturucu Kullanımının Kişinin Kendi İfşasıyla Ortaya Çıkması Halinde Ceza Verilemeyeceği
Hırsızlık soruşturması sırasında sanığın uyuşturucu kullandığını kendi beyanı ile açıklaması ve bu beyan üzerine alınan raporda metabolit tespit edilmesi üzerine, TCK 192/2 kapsamında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekirken mahkûmiyet hükmü kurulmasının hukuka aykırı olduğu belirlenmiştir.
Künye: Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 2020/1152.
Karşılıklı Hakarette Hükümler Arasında Çelişki Yaratılamayacağı
Taraflardan biri hakkında hakaret suçundan “sabit olmaması” gerekçesiyle beraat, diğer taraf hakkında ise “karşılıklı hakaret” nedeniyle ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesinin hükümlerde çelişki yarattığı ve hukuka aykırı olduğu kabul edilerek bozma kararı verilmiştir.
Künye: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2020/7018.
Karşılıklı Hakaret Kabulünde Yetersiz Gerekçe ile Ceza Verilmesine Yer Olmadığına Karar Verilemeyeceği
Tarafsız tanık beyanlarına rağmen hakaretin karşılıklı işlendiği yönünde yetersiz gerekçe ile sanıklar hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu, karşılıklılığın somut biçimde ispatlanması gerektiği vurgulanmıştır.
Künye: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2020/5805.
Meşru Savunma Halinde Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Değil, Beraat Kararı Verilmesi Gerektiği
Sanığın eyleminin meşru savunma kapsamında kaldığı kabul edildiği halde CMK 223/2-d uyarınca beraat kararı verilmesi gerekirken, hatalı şekilde ceza verilmesine yer olmadığına hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğu belirtilerek hüküm bozulmuştur.
Künye: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2020/4343.
Haksızlık İçeriği Az Olmayan Hakaret Fiilinde Ceza Verilmesine Yer Olmadığına Karar Verilemeyeceği
Hastanede doktorun uyarısı üzerine sanığın “sizin insanlığınıza tüküreyim” şeklindeki sözlerinin haksızlık içeriğinin az sayılamayacağı; bu nedenle hukuki dayanağı olmayan gerekçeyle ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu kabul edilmiştir.
Künye: Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 2015/5530.
Karşılıklı Fiziksel Saldırı Hallerinde Haksızlık İçeriğinin Azlığı Gerekçesiyle Ceza Verilemeyeceği
Tarafların birbirlerine denk saldırıda bulunduklarının kabul edilmesinin, CMK 223/4-d kapsamında “fiilin haksızlık içeriğinin azlığı” sayılmasına yeterli olmadığı; bu gerekçeyle ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu belirtilmiştir.
Künye: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2014/2158.
Hakaret Suçunun Unsurları Oluşmadan Ceza Verilmesine Yer Olmadığına Karar Verilemeyeceği
“Sen kalıbının adamı değilsin” ve “ne diyorsun lan” şeklindeki sözlerin somut olayda tarafların onur ve saygınlığını rencide edecek nitelikte olmayıp hakaret suçunun unsurlarını oluşturmadığı gözetilmeden, karşılıklı hakaret nedeniyle ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu kabul edilmiştir.
Künye: Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 2019/10751.
Karşılıklı Hakarette Doğru Karar Türünün Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Olduğu
Hakaret suçlarının karşılıklı işlenmesi halinde mahkemece yalnızca CMK 223/4-c gereğince doğrudan “ceza verilmesine yer olmadığı” kararı verilmesi gerektiği; “ceza vermekten vazgeçilmesi” şeklinde kanunda yer almayan bir hüküm kurulmasının bozma nedeni olduğu kabul edilmiştir.
Künye: Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 2019/4046
