Kasten Öldürme Suçu ve Cezası – TCK 81 – Emsal Yargıtay Kararları

1. TCK 81 KAPSAMINDA ÖLDÜRME KASTI, SALDIRININ BÜTÜNÜ VE EYLEMİN SONA ERME NEDENİ BİRLİKTE DEĞERLENDİRİLEREK BELİRLENİR

Uyuşmazlık, su kanalı nedeniyle çıkan kavgada sanığın bıçakla gerçekleştirdiği saldırının öldürmeye teşebbüs mü, kasten yaralama mı olduğu üzerinde yoğunlaşmıştır. Taraflar arasında önceye dayanan anlaşmazlıklar bulunmakta; olay sırasında sanık, katılanın göğüs ve karın bölgelerine birden fazla darbe indirmektedir. Yaralanmalar bağırsak ve göğüs boşluğundaki önemli yapılara zarar vermiş, katılan ameliyat edilerek yaşama döndürülmüştür. Çevredekilerin müdahalesi ve katılanın uzaklaştırılması saldırının devamını engellemiştir. Bu olay örgüsünde katılanın kurtulması ile sanığın gerçekleştirdiği saldırının hukuki niteliği ayrılmaktadır. Sonucun gerçekleşmemesinde üçüncü kişilerin müdahalesinin taşıdığı rol, teşebbüs değerlendirmesi açısından özellikle önemlidir.

Ceza Genel Kurulu, kastın yalnızca yaralanmanın sonucundan çıkarılamayacağını; kullanılan aracın öldürmeye elverişliliği, darbelerin sayısı, hedef alınan bölgeler ve saldırının kesilme biçiminin birlikte incelenmesi gerektiğini belirtmiştir. Sanığın hayati bölgelere yönelttiği tekrarlanan bıçak darbeleri, olayın basit bir yaralama amacıyla açıklanmasını engellemektedir. Eylemin kendiliğinden sona ermemesi, dışarıdan müdahaleyle durdurulması da öldürme iradesini destekleyen bir olgu olarak değerlendirilmiştir. Bu belirtiler arasında bir öncelik sırası kurularak tek ölçüte dayanılması yerine, her birinin diğerini nasıl tamamladığı açıklanmalıdır. Özellikle darbe yönüyle saldırının devamına ilişkin davranışlar aynı iradenin göstergeleri olarak incelenir.

Kurul, eylemin TCK 81 ve 35 kapsamında kasten öldürmeye teşebbüs oluşturduğunu kabul ederek yaralama nitelendirmesinde direnen hükmü bozmuştur. Kararın uygulama bakımından önemi, kastın birbirinden kopuk belirtilere indirgenmesini önlemesidir. Tek başına husumet veya hayati tehlike belirleyici değildir; somut olayın bütününü açıklayan ve failin ölüm neticesine yöneldiğini gösteren gerekçe kurulmalıdır. Katılanın tıbbi müdahaleyle kurtarılması, öldürmeye yönelik icra hareketlerinin hukuki niteliğini değiştirmemektedir. Bu nedenle benzer dosyalarda savunma veya iddia, yalnızca adli rapordaki hayati tehlike ibaresi üzerine kurulmamalıdır. Müdahalenin zamanı ve sanığın müdahale öncesindeki davranışları da kast tartışmasının parçası olmalıdır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 25.02.2020, E. 2019/584, K. 2020/134.

2. TCK 81 UYGULAMASINDA HAYATİ TEHLİKE DOĞURMAYAN YARALANMA, ÖLDÜRMEYE TEŞEBBÜSÜ TEK BAŞINA DIŞLAMAZ

Olay, araç park edilmesi nedeniyle başlayan tartışmanın silahlı saldırıya dönüşmesiyle meydana gelmiştir. Sanık, katılanlardan birinin başına tabanca doğrultmuş; katılan silahı aşağıya itmeye çalışırken elinden ve daha sonra bacağından yaralanmıştır. Katılanlar kaçmaya başlamasına rağmen sanık arkalarından ateş etmeyi sürdürmüştür. Katılanlardan biri hayati tehlike geçirmeyecek biçimde yaralanmış, diğerine ise mermi isabet etmemiştir. Uyuşmazlık, bu sonuçların öldürme kastını dışlayıp dışlamadığına ilişkindir. İlk atış sırasında mağdurun savunma hareketiyle silahın yön değiştirmesi, gerçekleşen isabet yerinin neden tek başına amaçlanan hedefi göstermediğini açıklamaktadır. Sonraki atışlar da aynı olayın devamıdır.

Ceza Genel Kurulu çoğunluğu, yaranın bulunduğu yerin silahın doğrultulduğu hedefle her zaman aynı olmadığını vurgulayan bir değerlendirme yapmıştır. Katılanın tabancayı itmesi, ilk isabetin hayati olmayan bölgeye yönelmesini açıklamaktadır. Silahın öldürmeye elverişliliği, yakın mesafede başa doğrultulması ve kaçan kişilerin arkasından mermiler bitinceye kadar ateş edilmesi birlikte dikkate alınmıştır. Böylece maddi sonuçtan hareketle yaralama kastını zorunlu kabul eden yaklaşım benimsenmemiştir. İsabetin bulunmaması, failin iradesinden bağımsız koşulların sonucu olabilir. Bu nedenle kast incelemesinde ateşin yönü, hedefle mesafe ve mağdurlar uzaklaşırken saldırının sürmesi birbirinden koparılmamalıdır.

Çoğunluk, katılanlara yönelik eylemlerde öldürme kastının bulunduğunu kabul etmiştir. Karşı oyda ise husumetin yokluğu, isabetlerin yeri ve yaralanmanın ağırlığı üzerinden farklı bir değerlendirme yapılmıştır. Karar, TCK 81 ile 35 uygulanırken zarar sonucu ile failin kastının ayrı incelenmesi gerektiğini göstermektedir. Mağdurun hiç yaralanmaması veya hayati tehlike geçirmemesi, elverişli hareketlerle başlanmış bir öldürme fiilinin teşebbüs aşamasında kaldığının kabulüne engel değildir. Uygulama bakımından her mağdura yönelen hareketin ayrıca incelenmesi gerekir. Bir kişinin yaralanması diğerine yönelen saldırının niteliğini kendiliğinden belirlemez; her bir eylem yönünden öldürme kastının dayanakları gösterilmelidir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 25.06.2019, E. 2019/59, K. 2019/493.

3. TCK 81 İLE YARALAMA ARASINDAKİ AYRIMDA TEK BIÇAK DARBESİ, HEDEF SEÇME İMKÂNI VE KENDİLİĞİNDEN DURMA BİRLİKTE İNCELENİR

Uyuşmazlık, gece saatlerinde meydana gelen hareketli bir kavga sırasında mağdurun tek bıçak darbesiyle ağır yaralanmasına ilişkindir. Taraflar arasındaki tartışma, hırsızlık iddiasıyla bağlantılı bir anlaşmazlığın ardından gelişmiştir. Mağdurun yaralanması ciddi olmakla birlikte olayın karanlık ve hareketli ortamında darbenin belirli bir hayati bölgeye bilinçli biçimde yöneltildiği kesin olarak gösterilememiştir. Sanık, ciddi bir engelle karşılaşmadığı hâlde saldırısını sürdürmemiş ve olay yerinden ayrılmıştır. Hareketli kavga ortamı, bıçağın hangi koşullarda ve nasıl yöneltildiğinin belirlenmesini güçleştirmektedir. Bu güçlük, yaranın yerinden doğrudan kesin bir öldürme iradesi çıkarılmasını engelleyen delil sorununun merkezindedir.

Ceza Genel Kurulu, öldürme kastını belirleyen ölçütlerin her olayda aynı ağırlığı taşımadığını kabul etmiştir. Önceye dayanan öldürmeyi gerektirecek husumetin bulunmaması, tek isabet, hedef seçme olanağının belirsizliği ve sanığın eylemine kendiliğinden son vermesi birlikte ele alınmıştır. Yaralanmanın hayati tehlike doğurması önemlidir; ancak bu tıbbi sonuç, failin mutlaka ölüm neticesini istediğinin hukuki kanıtı olarak görülmemiştir. Kastın ispatı, yaralanmanın ağırlığından daha geniş bir incelemeyi gerektirmektedir. Kendiliğinden durma burada, kanıtlanmış öldürme kastından vazgeçme meselesinden önce, başlangıçtaki kastın kapsamını anlamaya yarayan bir belirtidir. Bu iki değerlendirme aynı hukuki sorun olarak ele alınmamalıdır.

Kurul, sanığın kastının yaralamaya yönelik olduğu sonucuna ulaşarak öldürmeye teşebbüs nitelendirmesini benimseyen direnme hükmünü bozmuştur. Karar, TCK 81 ve 35 uygulamasının yalnızca bıçağın niteliğine veya yaranın hayati bölgeye rastlamasına dayandırılamayacağını göstermektedir. Öldürme iradesini ortaya koyan kesin deliller bulunmadığında, şüpheli hususlar sanık aleyhine tamamlanamaz. Bu nedenle mahkemenin hem saldırıyı hem de saldırının sona ermesini açıklayan somut gerekçe kurması gerekir. Karar, tek darbenin her zaman yaralama sayılacağı biçiminde okunamaz. Önemli olan, bu olayda öldürme kastını desteklemesi beklenen diğer belirtilerin yeterli kesinlikle ortaya konulamamış olmasıdır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 25.05.2021, E. 2017/255, K. 2021/216.

4. TCK 81 YÖNÜNDEN ÖLÜM SONUCU, YARALAMA KASTINI KENDİLİĞİNDEN ÖLDÜRME KASTINA DÖNÜŞTÜRMEZ

Olayda, otogarda çıkan kavga sırasında sanığın bıçak darbesi maktulün koltuk altı bölgesine isabet etmiş ve damar yaralanmasına yol açmıştır. Maktul, hastaneler arasındaki sevk ve tedavi sürecinde hayatını kaybetmiştir. Dosyada yaranın boyutu ve darbe sayısı tartışılmış; geniş olarak tarif edilen açıklığın bir bölümünün tıbbi müdahale sırasında oluştuğu anlaşılmıştır. Sanığın birden fazla öldürücü darbe indirdiği ve belirli bir hayati hedefi seçtiği kesin olarak ortaya konulamamıştır. Bu nedenle tedavi sürecindeki bulgular ile ilk saldırının meydana getirdiği lezyonun ayrıştırılması önem kazanmıştır. Darbe sayısına ilişkin kabulün tıbbi müdahalenin etkisinden arındırılarak yapılması gerekmektedir.

Ceza Genel Kurulu, ölümün meydana gelmesiyle öldürme kastının ispatını birbirinden ayırmıştır. Önceye dayanan ağır husumetin yokluğu, saldırının devam ettirilmemesi ve sanığın sonraki davranışları, tıbbi bulgularla birlikte değerlendirilmiştir. Tedavi sırasında genişletilen yaranın, doğrudan saldırı anındaki darbenin şiddeti gibi kabul edilmesi uygun bulunmamıştır. Bu yaklaşım, adli tıp verilerinin hangi aşamada ve hangi nedenle oluştuğunun kast incelemesinde açıklığa kavuşturulmasını gerekli kılmaktadır. Adli bulgu, oluşum süreci açıklanmadan failin iradesinin doğrudan göstergesi sayılamaz. Tıbbi müdahaleyle değişen görünümün saldırının ilk hâli gibi değerlendirilmesi, manevi unsurun ispatını hatalı biçimde güçlendirebilir.

Çoğunluk, eylemi TCK 87/4 kapsamında neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama olarak değerlendiren direnme hükmünü onamıştır. Karar, TCK 81 bakımından sonuçtan sorumluluk anlayışının benimsenemeyeceğini ortaya koymaktadır. Ölüm ile saldırı arasında nedensellik bulunması, manevi unsurun ayrıca ispatlanması gereğini ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte öldürme kastının bulunmaması, fiilin cezasız kalması anlamına gelmez; ölüm neticesine ilişkin sorumluluk, yaralama ve ağırlaşmış sonuç hükümleri üzerinden belirlenir. Bu ayrım, neticesi sebebiyle ağırlaşmış suçlarda ölüm sonucuna ilişkin kusurluluğun da ayrıca değerlendirilmesini gerektirir. Öldürme kastının yokluğu ile ölüm neticesinin faile hiçbir biçimde yüklenememesi birbirinden farklı sonuçlardır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 21.02.2024, E. 2021/116, K. 2024/84.

5. TCK 81 YÖNÜNDEN NEDENSELLİK BAĞI İLE ÖLDÜRME KASTININ İSPATI AYRI HUKUKİ SORUNLARDIR

Uyuşmazlık, kavga sırasında bıçakla yaralanan kişinin tedavisinden sonra geçirdiği kalp krizi nedeniyle ölmesine ilişkindir. Maktulde iki bıçak yarası bulunmaktadır; bunlardan biri omuzda, diğeri karaciğerde meydana gelmiştir. Hastaneden taburcu edilen maktul, daha sonra önceden mevcut kalp hastalığının da etkili olduğu ölümcül bir tablo yaşamıştır. Dosyada yaralama ile ölüm arasında bağlantı kabul edilmesine rağmen sanığın öldürme kastıyla hareket edip etmediği ayrıca tartışılmıştır. Önceden mevcut hastalık, ölümün ortaya çıkışını açıklayan tıbbi koşullardan biridir. Bunun sanığın saldırı sırasında yöneldiği neticeyi gösteren bir delil sayılıp sayılamayacağı ise ayrıca ele alınmalıdır.

Ceza Genel Kurulu, hareketli kavganın özelliklerini, taraflar arasındaki ilişkinin niteliğini ve sanığın saldırıyı sürdürmemesini değerlendirmiştir. Yaraların sayısı ve niteliği, öldürmeye yönelik kesin bir iradenin bulunduğu sonucuna ulaşmak için yeterli görülmemiştir. Sanığın olay sonrasındaki davranışları da değerlendirmeye dâhil edilmiştir. Böylece tıbbi nedenselliğin kabulü ile TCK 81’in gerektirdiği kastın kabulünün birbirine eşit olmadığı açık biçimde ortaya konulmuştur. Nedensellik incelemesi ölümün hangi süreçle meydana geldiğini, kast incelemesi ise sanığın hangi neticeye yöneldiğini araştırmaktadır. İlk sorunun olumlu cevaplanması, ikinci sorunun da aynı biçimde cevaplanmasını gerektirmez.

Kurul, yaralama kastının bulunduğunu kabul ederek Başsavcılık itirazını kabul etmiş ve öldürme kastına dayanan Özel Daire bozmasını kaldırmıştır. Dosya, TCK 87/4 çerçevesinde diğer temyiz nedenlerinin incelenmesi için ilgili daireye gönderilmiştir. Kararın önemi, maktulün önceden mevcut hastalığının nedensellik bakımından etkisi ile failin manevi unsurunu ayrı değerlendirmesidir. Önceden mevcut hastalık her durumda bağlantıyı kesmediği gibi, ölümün saldırıyla bağlantılı olması da tek başına öldürme kastı sayılmaz. Benzer uyuşmazlıklarda ölüm mekanizmasına ilişkin rapor ile sanığın olay sırasındaki iradesini gösteren deliller ayrı gerekçelendirilmelidir. Mahkeme, tıbbi bağlantıyı manevi unsurun eksikliğini gideren bir kabul olarak kullanamaz.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 27.12.2011, E. 2011/1-151, K. 2011/290.

6. TCK 81 YÖNÜNDEN DARBE SAYISI TEK BAŞINA BELİRLEYİCİ DEĞİLDİR; SALDIRININ SÜRDÜRÜLMEMESİ DE DEĞERLENDİRİLİR

Olayda sanık, mağdurun küfür ve sataşma niteliğindeki davranışlarının ardından bıçakla saldırmış ve mağdurda birden fazla yaralanma meydana gelmiştir. Yerel mahkeme fiili öldürmeye teşebbüs olarak nitelendirmiştir. Temyiz incelemesinde ise saldırının gerçekleşme biçimi, yaraların özellikleri ve sanığın eyleme devam etmesini engelleyen bir neden bulunup bulunmadığı üzerinde durulmuştur. Saldırının dışarıdan zorunlu bir engelle kesildiği kabul edilmemiştir. Bu bakımdan eylemin kesilme nedeni, yaraların niceliksel değerlendirmesinden bağımsız bir delil başlığıdır. Saldırının dış müdahaleyle durması ile sanığın devam etmemeyi seçmesi aynı anlama gelmemektedir.

Daire, kastın belirlenmesinde yalnızca bıçağın kullanılmasına veya darbe sayısına dayanılmasını yeterli görmemiştir. Öldürmeyi gerektirecek önceki husumetin bulunmaması ve sanığın saldırıyı sürdürme imkânına rağmen kendiliğinden durması, diğer delillerle birlikte yaralama kastını destekleyen olgular olarak değerlendirilmiştir. Bu yaklaşımda eylem sonrası davranışlar, saldırı anındaki iradenin anlaşılmasına hizmet eder. Böyle bir inceleme, darbe sayısının mekanik biçimde suç vasfına dönüştürülmesini önlemektedir. Saldırıyı sürdürmeme olgusuna anlam verilirken sanığın hareket imkânı da incelenmelidir. Fiilen devam edemeyen kişinin durmasıyla devam edebilecekken durması, başlangıçtaki kast hakkında farklı sonuçlara işaret edebilir.

Daire, eylemin yaralama hükümleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini kabul ederek hükmü bozmuştur. Haksız tahrik nedeniyle yapılacak indirimin derecesi de ayrıca bozma konusu olmuştur. Karar, TCK 81 ve 35 ile yaralama hükümleri arasındaki ayrımın somut deliller üzerinden yapılması gerektiğini göstermektedir. Sanığın kendiliğinden durması her durumda aynı hukuki sonucu doğurmaz; ancak öldürme kastının yeterince kanıtlanmadığı bir olayda bu olgunun gerekçesiz biçimde göz ardı edilmesi mümkün değildir. Haksız tahrik indirimi ise bu suç vasfı tartışmasının yerine geçmez. Önce fiilin doğru hukuki niteliği belirlenmeli, ardından mağdurun haksız davranışının sorumluluk üzerindeki etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 23.01.2018, E. 2016/4517, K. 2018/202.

7. TCK 81 KAPSAMINDA HEDEF ALINAN KİŞİNİN KİMLİĞİNDEKİ HATA İLE ÖLÜM NETİCESİNE YÖNELİK KAST AYRI DEĞERLENDİRİLİR

Sanık, gece evde duyduğu hareket üzerine karşısındaki kişiyi hırsız zannederek ateş etmiş; öldürülen kişinin eşi olduğu sonradan anlaşılmıştır. Dosyada yakın mesafeden çok sayıda atış yapıldığı ve maktulün ölümcül isabetler aldığı belirlenmiştir. Uyuşmazlık, kişinin kimliğindeki yanılgının kastın türüne etkisi ve sanığın meşru savunma şartlarının bulunduğunu düşünmesine ilişkin savunması üzerinde yoğunlaşmıştır. Burada ölümcül hareketin bilinçli gerçekleştirilmesi ile mağdurun şahsi niteliğinin bilinmesi aynı bilgi konusu değildir. Yanılgının hangi unsura ilişkin olduğunun saptanması, uygulanacak hata hükmünü doğrudan etkiler.

Ceza Genel Kurulu, sanığın gördüğü kişiyi öldürmeye yönelik davranışı ile bu kişinin kim olduğuna ilişkin bilgisini birbirinden ayırmıştır. Yakın mesafeden tekrarlanan atışlar, ölüm neticesinin bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesine yönelik doğrudan kastı göstermektedir. Mağdurun eş olduğunu bilmemek, suç tarihinde geçerli eşe karşı öldürme nitelikli hâli yönünden hata hükümleri kapsamında incelenmiştir. Varsayılan saldırıya ilişkin hatanın ise kaçınılmaz olması gerekir; sanığın durumu aydınlatabilecek imkânları bu bakımdan önem taşımaktadır. Sanığın bir saldırı bulunduğunu düşünmesi de tek başına yeterli kabul edilemez. Bu düşüncenin oluştuğu koşullar ve yanılgının giderilme imkânı, hukuka uygunluk nedeninin şartlarında hata bakımından ayrıca tartışılmalıdır.

Kararda doğrudan kast değerlendirmesi yapılmış, kaçınılmaz hata savunması kabul edilmemiştir. Bununla birlikte aleyhe temyiz bulunmaması nedeniyle olası kast uygulamasındaki hata sanık aleyhine bozma sebebi yapılmamıştır. Bu usulî sınır, kararın maddi hukuk açıklamasıyla karıştırılmamalıdır. Karar, TCK 81 bakımından netice kastı, mağdurun kimliğine ilişkin hata ve hukuka uygunluk nedeninin şartlarında hata sorunlarını ayrı incelemesi nedeniyle önemlidir; tarihsel kanun düzenlemesine göre verilen nitelikli hâl değerlendirmesi de kendi zamanına aittir. Bu nedenle kararın usulî sonucu, olası kastın maddi hukuk yönünden doğru bulunduğu şeklinde yorumlanamaz. Aleyhe kanun yolu başvurusunun yokluğu, denetimin sanık aleyhine sonuç doğurma imkânını sınırlamaktadır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 07.11.2019, E. 2018/27, K. 2019/644.

8. TCK 81 BAKIMINDAN ÖLÜMÜN ÖNGÖRÜLMESİ, OLASI KASTIN KABULÜ İÇİN TEK BAŞINA YETERLİ DEĞİLDİR

Olay, Niğde Kalesi çevresindeki yüksek ve korumasız bir sur üzerinde başlayan kavga sırasında meydana gelmiştir. Taraflar birbirleriyle mücadele ederken aşağıya düşmüş, maktul ölmüş ve sanık da ağır biçimde yaralanmıştır. Zeminin kayganlığı, yüksekliğin boyutu ve kenarda güvenlik önlemi bulunmaması ölüm tehlikesini belirgin kılmaktadır. Uyuşmazlık, sanığın bu tehlikeyi kabullenerek mi yoksa gerçekleşmeyeceğine güvenerek mi hareket ettiğine ilişkindir. Sanığın da aynı düşme tehlikesi içinde bulunması, olayın yalnızca mağdura yönelen bir risk yaratma olarak açıklanamayacağını göstermektedir. Bu özellik, manevi unsurun değerlendirilmesinde somut olayın bütününe dâhildir.

Ceza Genel Kurulu, olası kast ile bilinçli taksir arasındaki ayrımın yalnızca neticenin öngörülebilirliğine dayanmadığını belirtmiştir. Ölüm sonucunun kabullenilmesi ayrıca değerlendirilmelidir. Somut olayda sanığın da aynı tehlikeye maruz kalması ve düşme sonucu hayati tehlike geçirmesi, diğer olay özellikleriyle birlikte kabullenme iradesinin bulunmadığını destekleyen olgular olarak ele alınmıştır. Bu değerlendirme, kendisini tehlikeye atan kişinin hiçbir zaman olası kastla hareket edemeyeceği biçiminde genel bir kurala dönüştürülemez. Öngörme, neticenin gerçekleşebileceğinin farkında olmayı; kabullenme ise bu ihtimale rağmen neticeye karşı iradi tutumu ifade eder. Dosyada bu ikinci unsurun hangi davranışla ortaya çıktığı ayrıca gösterilmelidir.

Kurul, ölüm neticesi yönünden bilinçli taksir hükümlerinin uygulanması gerektiğini kabul ederek direnme hükmünü bozmuştur. Karar, TCK 81 ile 21/2’nin uygulanabilmesi için ölüm riskine kayıtsız kalmanın somut olaydan gösterilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Tehlikeli bir yerde kavga etmek ağır bir özen ihlalidir; ancak bu ihlal ile ölümün kabullenilmesi aynı manevi unsur değildir. Mahkeme, bilinçli taksir ve olası kast arasında yaptığı tercihi failin tüm davranışlarıyla gerekçelendirmelidir. Dolayısıyla tehlikenin yüksekliği, olası kast için önemli bir belirti olsa da tek başına nihai ölçüt değildir. Failin neticeyi önleyebileceğine ilişkin tutumunun olayın koşullarıyla bağdaşıp bağdaşmadığı da tartışılmalıdır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 24.01.2024, E. 2019/197, K. 2024/33.

9. TCK 81 KAPSAMINDA ÖLDÜRMEYE TEŞEBBÜSTEN GÖNÜLLÜ VAZGEÇME, TAMAMLANAN İCRA SONRASINDA CİDDİ VE AKTİF ÖNLEME ÇABASI GEREKTİRİR

Olayda, arazi ve hayvanların zarar vermesi nedeniyle gelişen anlaşmazlık sonrasında sanık katılana ateş etmiş, katılan yere düşmüştür. Sanık, ateş etme eylemini sonlandırarak uzaklaşmıştır. Dosyada sanığın sonradan ambulans çağrılmasını istediğine ilişkin anlatımlar bulunmakla birlikte, tıbbi yardımın başkalarının girişimiyle sağlandığı anlaşılmıştır. Uyuşmazlık, bu davranışların öldürmeye teşebbüs bakımından gönüllü vazgeçme sayılıp sayılamayacağıdır. Ateş etmenin bitmesi, ölüm riskinin de sona erdiği anlamına gelmemektedir. Yaralanma gerçekleştikten sonra devam eden bu risk, failden beklenebilecek neticeyi önleme davranışının değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.

Ceza Genel Kurulu, icra hareketlerinin tamamlanmasından önce durma ile hareketler tamamlandıktan sonra neticeyi önleme durumlarını ayırmıştır. Fail, ölüm sonucunu doğurabilecek fiili tamamlamışsa yalnızca yeni bir saldırıda bulunmaması yeterli değildir. Ölümü engellemeye yönelik ciddi ve aktif bir çaba göstermesi gerekir. Ayrıca mağdurun yere düşmesi üzerine amacına ulaştığını düşünerek saldırıyı bırakmak, gönüllü biçimde suçtan dönmek olarak değerlendirilemez. Bu ayrımın sonucu, icrası tamamlanmış saldırıda pasif kalmanın yeterli görülmemesidir. Failin yardım davranışı somutlaştırılmalı; yalnızca saldırıya devam etmemesi, ölüm riskini gidermeye yönelik çabayla eş tutulmamalıdır.

Kurul, somut davranışlarda TCK 36’nın koşullarının gerçekleşmediğini kabul ederek Başsavcılık itirazını reddetmiştir. TCK 81 ve 35 kapsamında teşebbüs sorumluluğu korunmuştur. Kararın önemi, sonradan dile getirilen yardım isteğinin somut etkisinin araştırılmasını gerekli kılmasıdır. Gönüllü vazgeçme, yalnızca pişmanlık açıklamasına veya olay yerinde kalmaya bağlanamaz; icranın hangi aşamada bulunduğu, yardım girişiminin ciddiliği ve ölüm neticesinin önlenmesine yönelik gerçek davranışlar birlikte incelenmelidir. Mağdurun başkaları tarafından kurtarılması ile failin kendi çabasıyla neticeyi önlemesi de ayrılmalıdır. Kurtulma sonucunun varlığı, bu sonucun sanığın gönüllü ve etkili davranışından doğduğunu kendiliğinden kanıtlamaz.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 16.06.2020, E. 2016/1173, K. 2020/292.

10. TCK 81 BAKIMINDAN GERÇEKLEŞMESİ MUHAKKAK SİLAHLI SALDIRIYA KARŞI ORANTILI SAVUNMA, BERAAT NEDENİDİR

Olayda maktul, akrabalık ilişkisi içinde bulunduğu sanıktan para istemekte ve sanığa karşı tehditlerde bulunmaktadır. Olay gecesi sanığın aracına zarar veren maktul, daha sonra av tüfeği alarak sanığın işlettiği lokantanın önüne gelmiştir. Taraflar yaklaşık on metre mesafede karşı karşıya bulunduğunda maktul tüfeğini sanığa doğrultmuş; sanık, maktul henüz ateş etmeden kendi tüfeğiyle ateş ederek onu öldürmüştür. Bu koşullarda savunma anı, silahın ateşlendiği saniyeyle sınırlı okunmamıştır. Tüfeğin doğrultulmasına kadar gelişen somut tehdit zinciri, saldırının yakınlığını değerlendirmede esas alınan olay bütününü oluşturmaktadır.

Daire, meşru savunmanın kabulü için saldırganın ilk mermiyi ateşlemesinin zorunlu olmadığını değerlendirmiştir. Somut olayda ölüm tehdidi, silahla olay yerine gelme ve tüfeğin sanığa doğrultulması, gerçekleşmesi muhakkak haksız saldırıyı ortaya koymaktadır. Savunmanın zamanlaması ve kullanılan araç, olay anındaki şartlar içinde incelenmiştir. Silahlı ve yakın ölüm tehlikesinin aynı nitelikteki bir araçla giderilmesi orantılı görülmüş, savunmada aşırılık kabul edilmemiştir. Orantılılık incelemesi, meydana gelen ölüm sonucundan geriye doğru soyut bir karşılaştırmayla yapılamaz. Savunan kişinin karşılaştığı tehlikenin ağırlığı ve o anda kullanabileceği gerçek savunma imkânları dikkate alınmalıdır.

Daire, TCK 25 ve CMK 223/2-d uyarınca beraat verilmesi gerekirken TCK 81 kapsamında mahkûmiyet kurulmasını bozma nedeni saymıştır. Karar, öldürme fiilinin maddi olarak gerçekleşmesinin tek başına cezai sorumluluk için yeterli olmadığını göstermektedir. Hukuka uygunluk nedeninin şartları varsa fiilin haksızlık niteliği ortadan kalkar. Bu değerlendirmede soyut biçimde daha hafif bir savunma ihtimali aranması yerine, saldırının yakınlığı ve savunma imkânları olay anındaki somut koşullara göre tartışılmalıdır. Bununla birlikte karar, silahın görüldüğü her olayda öldürücü savunmanın hukuka uygun olacağı anlamına gelmez. Buradaki sonuç, gerçekleşmesi muhakkak saldırının ve zorunlu savunmanın birlikte belirlenmesine dayanmaktadır.

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 09.06.2014, E. 2014/2272, K. 2014/3418.

11. TCK 81 KAPSAMINDA SALDIRGANIN TEHLİKELİLİĞİ ORTADAN KALKTIKTAN SONRA SÜREN ATEŞ, MEŞRU SAVUNMA SAYILMAZ

Olay, aralarında husumet bulunan iki grubun silah ve sopalarla karşı karşıya gelmesi sırasında meydana gelmiştir. Sanık kavga içinde bıçakla yaralanmış, ardından tabancayla ateş etmiştir. Maktulün sanığa doğru ilerlediği sırada başlayan atışlar, maktul yere düştükten sonra da yakın mesafeden devam etmiştir. Uyuşmazlık, öldürme eyleminin bütünüyle meşru savunma içinde değerlendirilip değerlendirilemeyeceğine ilişkindir. Öldürme davranışının tek bir zaman kesiti yerine aşamalar hâlinde incelenmesi gerekir. İlk saldırıya tepki olarak başlayan davranışın, tehlike sona erdikten sonra sürdürülmesi ayrı bir hukuki değerlendirmeyi gerektirir.

Ceza Genel Kurulu, saldırının başlangıcı ile sanığın tüm öldürme davranışının aynı hukuki nitelikte kabul edilemeyeceğini belirtmiştir. İlk atışla yere düşen ve tehlikeliliği ortadan kalkan kişiye ateşin devam ettirilmesi, savunma amacıyla açıklanamamaktadır. Tarafların silahlanarak buluşması ve sanığın diğer kişilere de ateş etmesi değerlendirmeye alınmıştır. Özellikle saldırının sona ermesinden sonraki davranışlar, devam eden bir haksız saldırıyı bertaraf etme çerçevesinin dışında görülmüştür. Bu nedenle ilk anda savunmaya elverişli koşulların bulunması, devam eden her atışı aynı gerekçeyle açıklamaz. Her aşamada saldırının sürüp sürmediği ve yeni davranışın savunma gereksinimiyle bağlantısı belirlenmelidir.

Kurul, bu uyuşmazlık yönünden Başsavcılık itirazını reddetmiş; haksız tahrik altında kasten öldürmeden verilen mahkûmiyeti uygun bulmuştur. Karar, TCK 81 uygulamasında meşru savunma ve haksız tahrikin birbirine karıştırılmaması gerektiğini göstermektedir. Failin önce saldırıya uğraması, sonraki her öldürücü davranışını hukuka uygun hâle getirmez. Savunmanın devamı için saldırının sürmesi veya tekrarının muhakkak olması gerekir; öfke veya intikam niteliğindeki davranışlar ayrı hukuki ölçütlere tabidir. Haksız tahrik, fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldırmayıp ceza sorumluluğunu etkileyen farklı bir kurumdur. Saldırının sona ermesine rağmen devam eden öfkenin varlığı, meşru savunma şartlarının yerine geçirilmemelidir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 31.10.2017, E. 2017/841, K. 2017/440.

12. TCK 81 KAPSAMINDA ORTAK SUÇ KARARI VE FİİL ÜZERİNDE ORTAK HÂKİMİYET, MÜŞTEREK FAİLLİĞİ GÖSTERİR

Uyuşmazlık, birden fazla kişinin birlikte gerçekleştirdiği öldürme eyleminde sanığın müşterek fail mi, yardım eden mi olduğuna ilişkindir. Sanık, diğer sanıklarla birlikte olay yerine gitmiş ve maktule karşı gerçekleştirilen saldırıya katılmıştır. Bıçakla kalp bölgesinden yaralanan maktul yere düştükten sonra da tekmeleme eylemleri sürmüştür. Olayın sonunda sanık, diğer kişilerle birlikte kendi kullandığı araçla uzaklaşmıştır. Sanığın rolü yalnızca sonradan ulaşım sağlama düzeyinde değerlendirilmemiştir. Saldırı sırasındaki aktif davranışlar, sanığın rolünün belirlenmesinde olay sonrasındaki uzaklaşmadan daha geniş bir bağlam sağlamaktadır. Katkının yalnızca araç kullanmaya indirgenmesi, icra aşamasındaki hareketlerin hukuki anlamını gözden kaçırabilir.

Ceza Genel Kurulu, iştirak biçiminin kişinin mutlaka ölümcül darbeyi vurmasına bağlanamayacağını kabul etmiştir. Ortak suç işleme kararı ve fiil üzerinde ortak hâkimiyet bulunduğunda, ölümcül hareketi bizzat yapmayan kişi de müşterek fail olabilir. Sanığın olay öncesindeki birlikteliği, saldırı sırasında aktif katılımı ve sonraki davranışları birlikte değerlendirilmiştir. Bu bütünlük, suçun gerçekleşmesini dışarıdan kolaylaştıran yardım etme davranışından daha yoğun bir iştirak ilişkisini ortaya koymaktadır. Ortak hâkimiyet değerlendirmesi, sanığın suçun icrasındaki işlevini araştırır. Ölümcül darbeyi vuranın belirlenmesi önemli olmakla birlikte, diğer kişinin birlikte icra eden konumunu açıklayan davranışları ayrıca ele alınmalıdır.

Kurul, sanığın kasten öldürme suçuna asli fail olarak katıldığını kabul etmiştir. Karar, TCK 81 bakımından sorumluluğun yalnızca ölümcül yaranın hangi kişi tarafından meydana getirildiğine göre belirlenemeyeceğini göstermektedir. Bununla birlikte olay yerinde bulunmak, tek başına müşterek faillik için yeterli değildir. Hükümde ortak kararın ve hâkimiyetin hangi somut davranışlardan çıkarıldığı açıklanmalıdır. Böylece iştirak hükümleri, toplu kavgaya katılan herkese otomatik olarak öldürme sorumluluğu yükleyen bir yönteme dönüştürülmemiş olur. Ayrıca ortak kastın kapsamı da kişisel olarak değerlendirilmelidir. Bir kişinin diğer sanığın eyleminden sorumlu tutulması, yalnızca beraberlikten değil, ortak kararın ve icraya katılımın kanıtlanmasından doğmalıdır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 25.05.2021, E. 2019/576, K. 2021/212.

13. TCK 81 KAPSAMINDA ÖLDÜRMEDE KULLANILAN ARACI BİLEREK SAĞLAMAK, SUÇA İŞTİRAK YÖNÜNDEN DEĞERLENDİRİLİR

Olayda maktul yere düşürülmüş, diğer sanıkların gerçekleştirdiği saldırı sırasında bir bez istenmiştir. İnceleme konusu sanık beyaz bir tülbent getirerek saldırıyı gerçekleştiren kişiye vermiş; bu tülbent maktulün boynuna dolanıp sıkılarak ölümüne neden olunmuştur. Yerel mahkeme, tülbenti sağlayan sanık hakkında beraat kararı vermiştir. Temyiz incelemesinde sanığın olayın başından sonuna kadar aynı yerde bulunması ve saldırı içindeki katkısı değerlendirilmiştir. Araç verme davranışının saldırı devam ederken gerçekleşmesi, katkının zamansal bağlantısını ortaya koymaktadır. Böylece olay sonrasında sağlanan herhangi bir eşya ile öldürmenin icrasını kolaylaştıran araç arasında ayrım yapılabilmektedir.

Daire, beraat edilen kişinin davranışının yalnızca olayı izlemekten ibaret olmadığını belirtmiştir. Öldürmede kullanılan aracın saldırı sürerken sağlanması, fiilin gerçekleştirilmesine yönelik somut bir katkıdır. Sanığın olayın gelişimini bilmesi ve sağladığı tülbentin bu eylemde kullanılması, iştirak değerlendirmesini gerekli kılmaktadır. Kararın gerekçesi, yalnızca aile bağına veya müdahale etmeme davranışına değil, öldürücü fiili kolaylaştıran aktif katkıya dayanmaktadır. Bununla birlikte aracın fiilen kullanılması, araç sağlayanın kastını tek başına açıklamaz. Sağlama anındaki bilgisi ve devam eden saldırıyla ilişkisi, sorumluluğun kişiselleştirilmesi açısından ayrıca değerlendirilmelidir.

Daire, sanığın cezalandırılması gerektiği gözetilmeden verilen beraat hükmünü bozmuştur. Karar metninde bu kişi bakımından belirli bir iştirak maddesi açıkça gösterilmediğinden, sonuç burada otomatik olarak müşterek faillik veya yardım etme şeklinde kesinleştirilmemektedir. Kararın TCK 81 yönünden önemi, suç aracını sağlayan kişinin kastı ve katkısının araştırılmasını zorunlu kılmasıdır. Suça katılmanın biçimi, araç sağlama davranışının ortak karar ve fiil üzerindeki hâkimiyetle ilişkisi ayrıca değerlendirilerek belirlenmelidir. Araç sağlama, yardım etmenin görünüm biçimlerinden biri olabilir; ancak ortak hâkimiyet bulunan olaylarda değerlendirme bununla sınırlı kalmayabilir. İştirak biçimi, katkının adı üzerinden değil, icradaki işlevi üzerinden belirlenmelidir.

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 16.01.2018, E. 2016/5875, K. 2018/47.

14. TCK 81 KAPSAMINDA ÖLDÜRMEDE İLK HAKSIZ HAREKETİN BELİRLENEMEMESİ, HAKSIZ TAHRİK YÖNÜNDEN SANIK LEHİNE DEĞERLENDİRİLİR

Olayda, önceden birbirini tanımayan kişiler arasında kısa sürede gelişen tartışma kavgaya dönüşmüş ve sanığın bıçaklı saldırısıyla maktul ölmüştür. Dosyadaki anlatımlar, ilk fiziksel saldırının hangi taraftan kaynaklandığı konusunda tam bir açıklık sağlamamaktadır. Tanık beyanları ve savunmalar birlikte değerlendirildiğinde olayın başlangıcına ilişkin belirsizlik devam etmiştir. Öldürme kastının bulunup bulunmadığı ile haksız tahrik şartlarının gerçekleşmesi ayrı uyuşmazlıklar olarak ele alınmıştır. Delillerin olayın başlangıcını kesinleştirememesi, saldırının sonraki aşamalarının da belirsiz olduğu anlamına gelmemektedir. Bu nedenle kastın ispatıyla tahrike ilişkin şüphe aynı delil sorunu olarak ele alınmamıştır.

Ceza Genel Kurulu, öldürme kastına ilişkin itirazı kabul etmemiş; buna karşılık ilk haksız hareketin kimden kaynaklandığının belirlenememesini haksız tahrik yönünden incelemiştir. Şüpheden sanık yararlanır ilkesi yalnızca suçun işlendiğinin ispatında değil, sorumluluğun kapsamını etkileyen olgularda da uygulanır. Bu nedenle olayın başlangıcındaki açıklığa kavuşturulamayan hususlar, sanığın tahrik altında hareket etmediği varsayımıyla doldurulamaz. Ancak belirsizlik, daha yüksek bir indirim için kesin olgu yerine de geçirilemez. Şüphenin etkisi, hangi olgunun ispatlanamadığıyla sınırlı tutulmalıdır. İlk haksız hareketin belirlenememesi, somut biçimde kanıtlanmamış daha ağır bir tahrik eyleminin varlığını kabul etmeye de dayanak oluşturmaz.

Kurul, haksız tahrik nedeniyle asgari düzeyde indirim yapılması gerektiğini kabul ederek hükmü bozmuştur. Karar, TCK 81 uyarınca mahkûmiyetin kabulü ile TCK 29’un uygulanmasının birbirinden bağımsız değerlendirmeler olduğunu göstermektedir. Öldürme kastının kanıtlanmış olması, tahrik tartışmasını ortadan kaldırmaz. İndirim gerekçesi ise soyut biçimde bir kavga yaşanmasına değil, başlangıç hareketine ilişkin delil durumu ve giderilemeyen şüpheye dayanmalıdır. Bu yaklaşım, indirim oranının gerekçesinde de delil sınırının korunmasını gerektirir. Mahkeme hem tahrikin kabulünü hem de uyguladığı düzeyi, dosyada belirlenen ve belirsiz kalan hususları ayırarak açıklamalıdır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 25.04.2023, E. 2022/208, K. 2023/234.

15. TCK 81 KAPSAMINDA ÖLDÜRMEYE TEŞEBBÜSTE GEÇİCİ ADLİ RAPORLA YETİNİLEREK SUÇ VASFI VE CEZA BELİRLENEMEZ

Olayda sanık, kaybolan hayvanlara ilişkin tartışma sırasında av tüfeğiyle ateş etmiş; bir kişi ölmüş, diğer kişi çok sayıda saçma isabetiyle yaralanmıştır. İnceleme, sağ kalan mağdura yönelik öldürmeye teşebbüs hükmüyle sınırlıdır. Acil serviste düzenlenen ön rapor, göğüs, karın ve uyluklardaki yaralanmaları belirtmiş; kesin değerlendirmenin uzman hekim tarafından yapılmasının uygun olacağını açıkça ifade etmiştir. Buna rağmen mahkeme geçici raporla hüküm kurmuştur. Ön raporun uzman değerlendirmesine ihtiyaç bulunduğunu açıkça bildirmesi, eksikliği özellikle görünür kılmıştır. Teknik incelemenin tamamlanmasına elverişli veriler mevcutken bunların toplanmaması, hükmün dayandığı maddi zemini zayıflatmaktadır.

Ceza Genel Kurulu, yaraların niteliğinin hem suçun vasıflandırılması hem de cezanın belirlenmesi için önem taşıdığını belirtmiştir. Ulaşılabilir tıbbi deliller toplanmadan ve kesin rapor alınmadan maddi gerçeğe uygun hüküm kurulamaz. Tedavi evrakı, film ve grafilerin temin edilerek Adli Tıp Kurumundan değerlendirme istenmesi gerekir. Aynı olayda başka bir kişinin ölmesi, sağ kalan mağdurun yaralanmalarının bağımsız tıbbi incelemesini gereksiz kılmamaktadır. Raporun kesinleşmesi yalnızca bir usul işlemi değildir. Yaraların ağırlığına ilişkin güvenilir belirleme, deliller arasındaki ilişkiyi kurmaya ve cezanın dayandığı zarar ile tehlikeyi denetlenebilir biçimde açıklamaya hizmet eder.

Kurul, kesin adli rapor alınmadan verilen direnme hükmünü eksik araştırma nedeniyle bozmuştur. Karar, TCK 81 ve 35 bakımından teknik delilin hukuki gerekçeyle tamamlanamayacağını göstermektedir. Mahkeme, ölümcül bir aracın kullanıldığına dayanarak yaralanmanın bütün özelliklerini varsayamaz. Kesin tıbbi belirleme, kast incelemesinin yanında teşebbüs nedeniyle uygulanacak cezanın meydana gelen zarar ve tehlikeye göre gerekçelendirilmesi açısından da temel bir güvence oluşturur. Eksik araştırma nedeniyle bozma, suç vasfının aksi yönde kesinleştirildiği anlamına gelmez. Öncelikle tıbbi delil tamamlanmalı; bundan sonra elde edilen bulgular diğer olay delilleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 03.06.2014, E. 2014/1-169, K. 2014/304.