Mutlak Butlan Nedir, Ne Demek?
Butlan, Arapça kökenli bir sözcüktür ve hükümsüzlük, geçersizlik anlamına gelir; batıl ise geçersiz demektir. Hukukta butlan, dış görünüşte kurulmuş bir işlemin hukuk düzeni tarafından tanınmaması ve sonuç doğurmamasıdır. Türk hukuku butlanı ikiye ayırır: mutlak butlan ve nisbi butlan. Mutlak butlan, işlemin kamu düzenini ilgilendiren bir sakatlık nedeniyle kesin olarak hükümsüz olması; nisbi butlan ise yalnızca bir tarafın korunması amacıyla işlemin o tarafça iptal ettirilebilmesidir.
Sözleşmeler bakımından mutlak butlanın kanuni adı kesin hükümsüzlüktür ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 27. maddesinde düzenlenmiştir: kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkansız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür. Aynı kavram evlenmede Türk Medeni Kanunu, şirket genel kurul kararlarında Türk Ticaret Kanunu, dernek ve siyasi parti kongrelerinde ise Medeni Kanunun dernek hükümleri ile Siyasi Partiler Kanunu üzerinden uygulanır. 2026 yılında CHP kurultayına ilişkin mahkeme kararıyla birlikte kavram hukukçuların dışında da geniş bir kesim tarafından aranır hale geldi; bu yazının sonunda o kararın hukuki anlamını ayrıca açıklıyoruz.
Birinci vaka: Ankara’da bir tapu devriAnkara’da bir müvekkil, babasının vefatından sonra kardeşinin yıllar önce babadan tapuda satın aldığı görünen daireyi araştırdı. Satış bedelinin hiç ödenmediği, işlemin gerçekte mirastan mal kaçırmak için yapılmış bir bağış olduğu ortaya çıktı. Görünürdeki satış sözleşmesi tarafların gerçek iradesini yansıtmadığı için muvazaa nedeniyle mutlak butlanla sakattı; gizli bağış ise tapuda resmi şekilde yapılmadığından şekil eksikliği nedeniyle geçersizdi. On beş yıl geçmiş olması bir şey değiştirmedi: mutlak butlan zamanaşımına uğramaz. Tapu iptal ve tescil davası açıldı ve daire terekeye döndü. Bu yazıda anlatılan her kavram, bu vakanın bir adımında karşınıza çıkar.
Mutlak Butlanın Temel Özellikleri
Baştan itibaren geçersizlik: İşlem yapıldığı andan itibaren sakattır; mahkeme kararı geçersizliği yaratmaz, yalnızca tespit eder. Bu nedenle karar geçmişe etkilidir.
Onayla düzelmez: Tarafların sonradan rıza göstermesi, icazet vermesi veya işlemi uygulamaya devam etmesi geçersizliği ortadan kaldırmaz. Geçerli bir işlem istenirse, işlemin kanuna uygun biçimde yeniden yapılması gerekir.
Herkes ileri sürebilir: Yalnızca taraflar değil, hukuki yararı bulunan üçüncü kişiler, mirasçılar, alacaklılar ve kanunda öngörülen hallerde Cumhuriyet savcısı butlanı ileri sürebilir.
Hakim kendiliğinden dikkate alır: Taraflar ileri sürmese bile hakim, davanın her aşamasında ve kanun yolu incelemesinde mutlak butlanı re’sen gözetmek zorundadır.
Süreye bağlı değildir: Zamanaşımı veya hak düşürücü süre işlemez; işlemin üzerinden onlarca yıl geçse de geçersizlik ileri sürülebilir. Ancak butlana dayalı iade talepleri sebepsiz zenginleşme sürelerine tabi olabilir.
Def’i değil itirazdır: Mutlak butlan bir itiraz olduğundan davanın her aşamasında dile getirilebilir; zamanaşımı gibi ancak ileri sürülürse dikkate alınan bir savunma değildir.
Bu özelliklerin tamamı tek bir ilkeden türer: mutlak butlan kamu düzenini korur. Kamu düzeni bireylerin tasarrufunda olmadığından, bireylerin onayı veya sessizliği geçersiz işlemi geçerli kılamaz.
Mutlak Butlan Sebepleri Nelerdir? (TBK 27)
Türk Borçlar Kanununun 27. maddesi beş kesin hükümsüzlük sebebi sayar; şekil eksikliği ise 12. maddede ayrıca düzenlenir.
1
Kanunun emredici hükümlerine aykırılıkTarafların aksini kararlaştıramayacağı kurallara aykırı sözleşmeler. Kira artışında yasal sınırın üzerinde artış kararlaştıran madde, işçinin kıdem tazminatından peşinen feragat ettiği sözleşme, tüketici aleyhine yasal hakları kaldıran hükümler bu gruptadır.
2
Ahlaka aykırılıkToplumun ortak ahlak anlayışına aykırı amaç veya içerik taşıyan sözleşmeler: fuhuş karşılığı ödeme vaadi, rüşvet vaadi, kumar borcunun ödenmesi taahhüdü, kişiyi ekonomik özgürlüğünden aşırı biçimde yoksun bırakan taahhütler.
3
Kamu düzenine aykırılıkDevletin ve toplumun temel yapısını koruyan kurallara aykırı işlemler: suç işlemeye yönelik anlaşmalar, yargı yetkisini devreden sözleşmeler, kamu görevinin satılması.
4
Kişilik haklarına aykırılıkKişinin özgürlüğünü, bedensel bütünlüğünü, onurunu veya özel hayatını hukuka ve ahlaka aykırı biçimde sınırlayan işlemler; TMK 23 uyarınca kimse özgürlüklerinden vazgeçemez. Organ satışı ve yaşam boyu evlenmeme taahhüdü örnektir.
5
Konunun imkansızlığıSözleşme kurulduğu anda edimin objektif olarak yerine getirilmesi imkansızsa sözleşme kesin hükümsüzdür. Yanmış bir aracın satışı veya var olmayan bir taşınmazın devri bu kapsamdadır; sonradan ortaya çıkan imkansızlık ise butlan değil, ifa imkansızlığı hükümlerine tabidir.
6
Şekil eksikliğiKanunun geçerlilik şekli öngördüğü işlemlerin bu şekle uyulmadan yapılması. Taşınmaz satışının tapuda resmi şekilde, taşınmaz satış vaadinin noterde düzenleme şeklinde, kefaletin yazılı ve el yazısıyla tutar belirtilerek yapılması gerekir; aksi halde işlem kesin hükümsüzdür.
Muvazaa da uygulamada mutlak butlanın en sık görülen kaynaklarındandır: tarafların gerçekte istemedikleri görünürdeki işlem tarafların gerçek iradesine dayanmadığı için kesin hükümsüzdür; gizli işlem ise kendi geçerlilik şartlarını taşıyorsa ayakta kalır. Mirasçıdan mal kaçırmak için yapılan görünürdeki satışlar bu nedenle tapu iptal ve tescil davası ile geri alınır.
Mutlak Butlan Örnekleri
Sözleşmeler hukukuUyuşturucu madde alım satımı anlaşması, kaçak elektrik kullanımı için yapılan anlaşma, rüşvet karşılığı ihale vaadi, tapuda yapılmayan taşınmaz satışı, noterde yapılmayan taşınmaz satış vaadi, tutarı el yazısıyla yazılmayan kefalet senedi.
Aile hukukuEvli kişinin ikinci evliliği, kardeşler veya amca-yeğen arasında evlilik, sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu halinde evlenme, evlenmeye engel akıl hastalığı. Bu haller TMK 145’te sayılır ve Cumhuriyet savcısı re’sen dava açar.
Ticaret hukukuPay sahibinin genel kurula katılma ve oy hakkını kaldıran, bilgi alma hakkını kanuna aykırı sınırlayan, şirketin temel yapısını bozan veya sermayenin korunması kurallarını ihlal eden anonim şirket genel kurul kararları; toplantı yeter sayısı olmadan alınan kararlar.
Dernek ve siyasi partilerDelege olmayan kişilerin oy kullandığı, seçimlerde iradeyi sakatlayan usulsüzlüklerin bulunduğu, tüzüğün emredici hükümlerine aykırı toplanan genel kurul ve kurultaylar; alınan kararlar ve yapılan seçimler baştan itibaren geçersiz sayılır.
İş hukukuAsgari ücretin altında ücret kararlaştıran madde, yasal sınırı aşan deneme süresi, işçinin yıllık izin hakkından feragati, süresi ve kapsamı ölçüsüz rekabet yasağı. Bu hallerde çoğu zaman kısmi butlan uygulanır ve sözleşme ayakta kalır.
İdare hukukuİdari işlemlerde mutlak butlan yerine yokluk kavramı kullanılır: yetkisiz makamın yaptığı, yok hükmündeki idari işlemler her zaman ileri sürülebilir; diğer sakatlıklar için 60 günlük iptal davası süresi işler.
Nisbi Butlan Nedir?
Nisbi butlan, göreceli butlan veya iptal edilebilirlik adıyla da anılır. Burada işlem, kamu düzenini değil yalnızca taraflardan birini koruyan bir kuralın ihlali nedeniyle sakattır. Bu nedenle geçersizliği ileri sürme hakkı yalnızca korunan tarafa aittir; hakim kendiliğinden dikkate alamaz, üçüncü kişiler ileri süremez. Korunan taraf kanunda öngörülen süre içinde işlemle bağlı olmadığını bildirmezse veya işlemi onaylarsa sözleşme baştan itibaren geçerli sayılır.
Yanılma (hata, TBK 30-35): Sözleşmenin niteliğinde, konusunda, karşı tarafın kimliğinde veya temel saikte esaslı yanılma. Aldığı dairenin kat mülkiyetli olduğunu sanan alıcının binanın kaçak olduğunu öğrenmesi gibi. Süre: yanılmanın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl.
Aldatma (hile, TBK 36): Karşı tarafın veya onun bildiği üçüncü kişinin kasten yanıltmasıyla yapılan sözleşme. Kilometresi düşürülmüş araç satışı, hasar kaydı gizlenen devir. Süre: aldatmanın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl.
Korkutma (ikrah, TBK 37-38): Kişinin kendisine veya yakınlarına yönelik ağır ve yakın bir tehdit altında sözleşme yapması. Süre: korkutmanın etkisinin ortadan kalkmasından itibaren 1 yıl.
Aşırı yararlanma (gabin, TBK 28): Bir tarafın zor durumundan, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak edimler arasında açık oransızlık yaratılması. Süre: öğrenmeden itibaren 1 yıl, her halde sözleşmeden itibaren 5 yıl. Ayrıntılar
aşırı yararlanma (gabin) yazımızda.
Sınırlı ehliyetsizlik: Ayırt etme gücüne sahip küçük veya kısıtlının yasal temsilcisinin rızası olmadan yaptığı işlem; yasal temsilci onay verirse geçerli, vermezse geçersiz olur. Vesayet altındaki kişilerin işlemleri için
vesayet davası rehberimize bakabilirsiniz.
Süreler geçtikten sonra korunan taraf artık işlemi iptal ettiremez; bu nedenle nisbi butlan hallerinde süre hesabı dosyanın kaderini belirler. Sözleşme öncesi görüşmelerde karşı tarafın dürüstlük kuralına aykırı davranışından doğan zararlar için ayrıca sözleşme öncesi sorumluluk gündeme gelebilir.
Mutlak Butlan ve Nisbi Butlan Arasındaki Farklar
İki kavramı ayıran temel ölçüt korunan menfaattir: mutlak butlan kamu düzenini, nisbi butlan bireyi korur. Bu ayrımdan kimin ileri sürebileceği, sürelerin işleyip işlemeyeceği ve onayın işlemi kurtarıp kurtaramayacağı türer. Aşağıdaki tablo dört geçersizlik türünü karşılaştırır.
Yokluk, Mutlak Butlan, Nisbi Butlan ve Kısmi Butlan Karşılaştırması
| Geçersizlik türü |
Sebep |
Kim ileri sürer |
Süre |
Onayla düzelme |
Sonuç |
| Yokluk |
Kurucu unsur hiç yok; işlem doğmamış |
Herkes; tespit için dava dahi gerekmez |
Süresiz |
Mümkün değil |
Hiç doğmadığı için sonuç yok |
| Mutlak butlan (kesin hükümsüzlük) |
Emredici hükme, ahlaka, kamu düzenine, kişilik hakkına aykırılık; imkansızlık; şekil eksikliği |
Hukuki yararı olan herkes; hakim re’sen |
Süresiz |
Mümkün değil |
Baştan itibaren hükümsüz; verilenler iade edilir |
| Nisbi butlan (iptal edilebilirlik) |
Yanılma, aldatma, korkutma, aşırı yararlanma, sınırlı ehliyetsizlik |
Yalnızca korunan taraf |
1 yıl (aşırı yararlanmada en çok 5 yıl); evlenmede 6 ay, en çok 5 yıl |
Mümkün; onayla geçerli olur |
İptal edilene kadar geçerli |
| Kısmi butlan |
Sözleşmenin yalnızca bazı hükümlerinin sakatlığı |
Hukuki yararı olan herkes |
Süresiz |
Sakat kısım için mümkün değil |
Sakat kısım düşer, sözleşme ayakta kalır |
Pratik bir ayırt etme yolu: sakatlığın giderilmesi yalnızca bir tarafın elindeyse nisbi butlan, hiç kimsenin elinde değilse mutlak butlan söz konusudur. Kilometresi düşürülmüş aracı alan kişi isterse sözleşmeyi ayakta tutabilir; ancak tapu dışında yapılmış bir taşınmaz satışını hiçbir tarafın rızası kurtaramaz.
Kısmi Butlan Nedir?
Kısmi butlan, sözleşmenin yalnızca bazı hükümlerinin kesin hükümsüz olması, kalan hükümlerin ise geçerliliğini korumasıdır. TBK 27/2 kuralı şöyledir: sözleşmenin içerdiği hükümlerden bir kısmının hükümsüz olması diğerlerinin geçerliliğini etkilemez; ancak bu hükümler olmaksızın sözleşmenin yapılmayacağı açıkça anlaşılırsa sözleşmenin tamamı kesin hükümsüz olur. Kanun koyucu böylece sözleşmeyi mümkün olduğunca ayakta tutma ilkesini benimser.
İş sözleşmesinde rekabet yasağıSüre, yer ve iş türü bakımından ölçüsüz rekabet yasağı maddesi; hakim TBK 445 uyarınca yasağı daraltabilir veya maddeyi geçersiz sayabilir. İş sözleşmesinin kalanı geçerli kalır.
Kira sözleşmesinde yasal sınırı aşan artışKira artışını yasal tavanın üzerinde belirleyen madde emredici hükme aykırıdır; yalnızca artış oranı yasal sınıra indirilir, kira ilişkisi devam eder.
Fahiş cezai şartTacir olmayan borçlu aleyhine aşırı cezai şart öngören madde; hakim TBK 182 uyarınca cezayı indirir, sözleşme ayakta kalır.
Tüketici sözleşmesinde haksız şartTüketici aleyhine dengesizlik yaratan standart şartlar kesin hükümsüzdür; sözleşme diğer hükümleriyle yürürlükte kalır.
Kısmi butlanın sınırı, tamamlayıcı yorumdur: hakim geçersiz hükmün yerine kanunun yedek hükmünü veya tarafların farazi iradesine uygun bir düzenlemeyi koyar. Sakat hüküm sözleşmenin esasını oluşturuyorsa, örneğin satış sözleşmesinde bedelin tamamı ahlaka aykırı bir edim olarak kararlaştırılmışsa, kısmi değil tam butlan uygulanır.
Yokluk ile Mutlak Butlan Arasındaki Fark
Yokluk, hukuki işlemin kurucu unsurlarının hiç oluşmamasıdır: ortada hukuken bir işlem yoktur, bu nedenle geçersizlik yaptırımı bile uygulanmaz; işlem yok hükmündedir. Mutlak butlanda ise işlem kurulmuş, dış dünyada bir varlık kazanmış, ancak ağır bir sakatlık nedeniyle hukuk düzeni tarafından tanınmamıştır. Uygulamada iki kavram sıkça karıştırılır; farkın en net görüldüğü alan evlenmedir.
Yokluk örnekleri: Evlendirme memuru önünde yapılmayan evlenme, yalnızca dini törenle kurulan birliktelik, aynı cinsiyetten kişilerin evlenmesi, tarafların hiçbir irade açıklamasında bulunmadığı sözde sözleşme, ölmüş kişi adına düzenlenen sözleşme.
Mutlak butlan örnekleri: Evli kişinin memur önünde ikinci evlilik yapması, kardeşler arasında memur önünde evlenme, tapuda yapılmış ancak muvazaalı satış, emredici hükme aykırı sözleşme.
Sonuç farkı: Yok hükmündeki evlilik hiçbir sonuç doğurmaz ve butlan davasına gerek yoktur; mutlak butlanla sakat evlilik ise hakim kararına kadar geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğurur, çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır ve iyiniyetli eş mali haklarını korur.
İdari işlemlerde: Danıştay içtihadı idari işlemlerde butlan yerine yokluk kavramını kullanır; yetkisiz makamın işlemi veya ağır ve bariz hukuka aykırılık taşıyan işlem yok hükmündedir ve 60 günlük dava süresine bağlı olmaksızın her zaman ileri sürülebilir. Diğer sakatlıklar için
idari işlemin iptali davası yolu izlenir.
Mutlak Butlan Kararı Nedir? Sonuçları Nelerdir?
Mutlak butlan kararı, mahkemenin bir hukuki işlemin baştan itibaren kesin hükümsüz olduğunu tespit ettiği karardır. Nisbi butlanda mahkeme iptal kararı verirken, mutlak butlanda zaten var olan geçersizliği tespit eder; bu nedenle karar bir tespit hükmüdür ve inşai değil açıklayıcı niteliktedir. Evlenmenin butlanı bunun istisnasıdır: TMK 156 uyarınca batıl evlilik ancak hakim kararıyla sona erer ve karar verilinceye kadar geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğurur.
1
Geçmişe etkiİşlem yapıldığı tarihten itibaren hükümsüz sayılır. Kurultay veya genel kurul kararlarının butlanında, o toplantıda yapılan seçimler ve alınan tüm kararlar baştan geçersiz olur; seçilen organların yaptığı sonraki işlemlerin akıbeti ayrıca değerlendirilir.
2
İade yükümlülüğüTaraflar hükümsüz işleme dayanarak verdiklerini
sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri ister. Ancak TBK 81 uyarınca hukuka veya ahlaka aykırı bir sonuç elde etmek için verilen şey geri istenemez; rüşvet olarak verilen para iade edilmez.
3
Üçüncü kişilerin durumuTapu sicilindeki yolsuz tescile güvenerek hak kazanan iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı TMK 1023 uyarınca korunur; muvazaalı satıştan sonra taşınmazı iyiniyetle satın alan kişiye karşı butlan ileri sürülemez.
4
Tedbir ve icraKarar kesinleşmeden sonuç doğurmaması gerekirken mahkeme, kararın etkisini ihtiyati tedbirle hemen uygulatabilir: seçilen organların tedbiren görevden uzaklaştırılması ve önceki organların göreve iadesi bu yolla yapılır.
5
Kanun yoluMutlak butlan kararı istinaf ve koşulları varsa temyiz yoluna açıktır; kanun yolları tükendiğinde veya taraflar kanun yolundan feragat ettiğinde kesinleşir. Mutlak butlanın süreye bağlı olmaması, kararın kanun yoluna kapalı olduğu anlamına gelmez.
Evlilikte Mutlak Butlan ve Nisbi Butlan (TMK 145-160)
Türk Medeni Kanunu evlenmenin butlanını ayrı ve ayrıntılı biçimde düzenler; çünkü evlilik, sözleşmeden farklı olarak aile ve çocuk üzerinde sonuç doğuran bir statüdür. Mutlak butlan sebepleri TMK 145’te dört başlıkta sayılır: eşlerden birinin evlenme sırasında evli olması, sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması, evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunması ve eşler arasında evlenmeye engel yakın hısımlık bulunması.
Dava hakkı: Mutlak butlan davasını Cumhuriyet savcısı re’sen açar; ilgisi olan herkes, önceki eş ve mirasçılar da açabilir. Sona ermiş bir evliliğin butlanı savcı tarafından re’sen dava edilemez ancak ilgililer açabilir.
Sonradan ortadan kalkan sebepler: Ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmesi halinde butlan davasını yalnızca ayırt etme gücünü kazanan veya iyileşen eş açabilir; önceki evlilik sonradan sona ermiş ve ikinci eş iyiniyetliyse evlilik butlanla sona erdirilemez.
Nisbi butlan sebepleri (TMK 148-151): Evlenme sırasında geçici ayırt etme gücü yoksunluğu, eşin kişiliğinde veya önemli niteliğinde yanılma, eşin veya soyundan birinin sağlığına ilişkin ağır tehlike oluşturan hastalığın gizlenmesi gibi aldatma, evlenmeye korkutma ile zorlanma. Dava, sebebin öğrenilmesinden veya korkunun etkisinin ortadan kalkmasından itibaren 6 ay ve her halde evlenmeden itibaren 5 yıl içinde açılır.
Yasal temsilcinin izni: Küçük veya kısıtlı, yasal temsilcinin izni olmadan evlenirse yasal temsilci butlan davası açabilir; ancak bu arada kişi ergin olur, kısıtlılığı sona erer veya kadın gebe kalırsa evlenmeye butlan kararı verilemez.
Butlanın sonuçları (TMK 156-160): Batıl evlilik hakim kararıyla sona erer; karara kadar geçerli evliliğin sonuçlarını doğurur. Çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır, iyiniyetli eş kazandığı kişisel durumu korur, mal rejimi tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı konularında boşanma hükümleri uygulanır. Mal rejimi için
evlilik sözleşmesi rehberimize bakabilirsiniz.
Evli kişinin ikinci evlilik yapması yalnızca butlan sebebi değil, aynı zamanda TCK 230 birden çok evlilik suçu kapsamında ceza yaptırımı da doğurur. Butlan davaları aile mahkemesinde görülür ve boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebilir; boşanma sürecindeki hakların tamamı için boşanma avukatı sayfamıza göz atabilirsiniz.
Şirket Genel Kurulu ve Dernek Kararlarında Mutlak Butlan
Türk Ticaret Kanunu, anonim şirket genel kurul kararları için iptal edilebilirlik ile butlanı açıkça ayırır. TTK 445’e göre kanuna, esas sözleşmeye veya dürüstlük kuralına aykırı kararlar 3 ay içinde açılacak iptal davasıyla iptal ettirilebilir; TTK 447’ye göre ise pay sahibinin genel kurula katılma, asgari oy, dava açma ve kanundan doğan vazgeçilmez haklarını sınırlayan veya kaldıran, bilgi alma, inceleme ve denetleme hakkını kanunen izin verilen ölçü dışında sınırlayan, anonim şirketin temel yapısını bozan veya sermayenin korunması hükümlerine aykırı kararlar batıldır. Butlan davası süreye bağlı değildir ve hukuki yararı olan herkes tarafından açılabilir; iptal davasını ise yalnızca kanunda sayılan pay sahipleri ve organlar açabilir.
Toplantı ve karar yeter sayısı: Çağrısız toplanan veya toplantı yeter sayısı sağlanmadan alınan kararlar Yargıtay içtihadında yokluk ya da butlan yaptırımıyla karşılaşır; tüm pay sahiplerinin hazır bulunduğu çağrısız genel kurul ise geçerlidir.
Limited şirketler: TTK 622 atfıyla anonim şirket hükümleri uygulanır; pay devrinde noter şekli ve genel kurul onayı eksikliği devri geçersiz kılar. Ayrıntı için
limited şirket pay devri yazımıza bakın.
Dernekler: TMK 83 uyarınca toplantıda hazır bulunan ve kanuna veya tüzüğe aykırı karara katılmayan her üye, karar tarihinden itibaren 1 ay içinde iptal davası açabilir; ancak kanunun emredici hükümlerine aykırı kararlar mutlak butlanla sakattır ve süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir.
Siyasi partiler: 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu kongre ve kurultayların usulünü düzenler; kanunda hüküm bulunmayan hallerde dernek hükümleri uygulanır. Kurultayda delege iradesini sakatlayan usulsüzlükler iddiası mutlak butlan davasına konu olur ve dava asliye hukuk mahkemesinde görülür; seçimlerin yapılış aşamasındaki itirazlar ise ilçe ve il seçim kurullarına yapılır.
Şirket kararlarının geçerliliği, ortaklar arası uyuşmazlıkların en pahalı konularındandır; kararın iptal mi butlan mı olduğu, 3 aylık sürenin kaçırılıp kaçırılmadığını belirler. Bu ayrım için şirket avukatı desteği almak, süre kaybını önler.
Mutlak Butlan Nedir CHP Davasında Ne Anlama Geliyor? (Kurultay Kararı)
2026 yılında mutlak butlan kavramının hukuk dışı kesimlerce de aranır hale gelmesinin nedeni, Cumhuriyet Halk Partisi’nin 38. Olağan Kurultayına ilişkin davada verilen karardır. Bu bölüm, kararın hukuki mekanizmasını açıklamak amacıyla resmi açıklamalar ve mahkeme kararlarına yansıyan olgularla sınırlı tutulmuştur; siyasi bir değerlendirme içermez.
1
4-5 Kasım 2023: 38. Olağan KurultayKurultayda genel başkanlık seçimi ikinci turda sonuçlandı; Özgür Özel genel başkan seçildi, Parti Meclisi ve Yüksek Disiplin Kurulu oluşturuldu. Sonraki dönemde 21. Olağanüstü Kurultay yapıldı ve tüzük değişiklikleri kabul edildi.
2
Dava: kurultay iradesinin sakatlandığı iddiasıBazı delegeler, kurultay öncesinde delegelere menfaat sağlandığı ve delege iradesinin sakatlandığı iddiasıyla Ankara asliye hukuk mahkemesinde kurultayın mutlak butlanla batıl olduğunun tespitini, seçilen organların tedbiren görevden uzaklaştırılmasını ve önceki organların göreve iadesini talep etti.
3
24 Ekim 2025: İlk derece mahkemesi davayı reddettiAnkara 42. Asliye Hukuk Mahkemesi, davanın konusuz kaldığı ve husumet yokluğu gerekçesiyle davayı reddetti. Davacılar kararı istinafa taşıdı.
4
21 Mayıs 2026: İstinaf mutlak butlan kararı verdiAnkara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi (2026/32 E., 2026/658 K.), 38. Olağan Kurultay ile 21. Olağanüstü Kurultayın mutlak butlanla batıl olduğuna hükmetti; genel başkan, Merkez Yönetim Kurulu ve Parti Meclisini tedbiren görevden uzaklaştırdı, kurultay öncesi genel başkan Kemal Kılıçdaroğlu ve önceki organları göreve iade etti. Kararla birlikte kurultay sonrası yapılan tüzük değişiklikleri de geçersiz sayıldı.
5
YSK başvurusu ve temyizGörevden uzaklaştırılan yönetimin Yüksek Seçim Kuruluna yaptığı başvuru, adli yargı kararının YSK’nın görev alanı dışında kaldığı gerekçesiyle reddedildi; YSK kanun yolu merciinin Yargıtay olduğunu bildirdi. Karar temyiz edildi.
6
Eylül 2026: Yeni Parti ve temyizden feragatÖzgür Özel ve arkadaşları CHP’den ayrılarak 14 Eylül 2026’da Yeni Parti’nin kuruluş dilekçesini verdi. CHP, 10 Eylül 2026’da açıklanan olağan kongre takvimi doğrultusunda ve temyize taraf olanların partiden ayrıldığı gerekçesiyle, parti adına yapılmış temyiz başvurusundan feragat ettiğini 14 Eylül 2026’da duyurdu.
Kararın hukuki anlamı
Tespit hükmü ve geçmişe etki: Mutlak butlan kararı kurultayı iptal etmedi, baştan itibaren geçersiz olduğunu tespit etti. Bu nedenle kurultayda yapılan seçimler ve alınan kararlar hiç yapılmamış sayıldı ve kurultay öncesi organlar hukuken hiç görevden ayrılmamış kabul edildi.
Tedbirle uygulama: Karar kesinleşmeden sonuç doğurmadığından mahkeme, organların değişimini ihtiyati tedbir yoluyla uyguladı; yeni yönetimin göreve başlaması tedbir kararına dayanır.
Süreye bağlı olmama: Kurultayın üzerinden iki buçuk yıl geçmiş olması davanın açılmasına engel oluşturmadı; dernek kararlarındaki 1 aylık iptal süresi mutlak butlanda işlemez.
YSK ile adli yargı ayrımı: Seçimlerin yapılışına ilişkin itirazlar seçim kurullarınca incelenir; kurultayın geçerliliğine ilişkin butlan davası ise adli yargıda görülür. YSK bu nedenle başvuruyu görev alanı dışında saydı.
Kesinleşme: Bölge adliye mahkemesi kararı temyiz yoluna açıktı; CHP adına yapılan temyizden feragat edilmesiyle kararın kesinleşme süreci bu yönüyle sona ermiştir. Diğer taraflarca yapılan başvuruların ve Yargıtay incelemesinin nihai durumu resmi olarak açıklandığında bu bölüm güncellenecektir.
Mutlak butlan kararının gücü, geçersizliği yaratmasından değil, baştan beri var olan geçersizliği açıklamasından gelir. Bu yüzden ne süre ne de onay onu durdurabilir; kurultay davasında tartışmanın bu kadar sert olmasının hukuki nedeni de tam olarak budur.Av. Çağrı Ayboğa, Ankara Barosu Sicil No: 34507
Butlan Davası Nasıl Açılır? Görevli Mahkeme, Süre ve Deliller
Butlan davası, işlemin türüne göre farklı mahkemelerde ve farklı usullerle görülür. Dava dilekçesinde hangi butlan türüne dayanıldığının doğru belirlenmesi kritiktir; nisbi butlana dayanılan bir davada süre kaçırılmışsa dava reddedilir, oysa aynı olguda mutlak butlan sebebi varsa süre işlemez.
Sözleşme ve tapu işlemleriGörevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir; taşınmaza ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Muvazaa, şekil eksikliği ve emredici hükme aykırılık iddiaları tanık dahil her türlü delille ispatlanabilir; muvazaa iddiasında taraflar arasında yazılı delil kuralı uygulanır, mirasçılar ise tanıkla ispat edebilir.
Evlenmenin butlanıGörevli mahkeme aile mahkemesidir. Mutlak butlanda Cumhuriyet savcısı re’sen, ilgililer her zaman; nisbi butlanda yalnızca ilgili eş 6 ay ve 5 yıllık süreler içinde dava açar. Nüfus kayıtları, sağlık raporları ve tanık delili kullanılır.
Şirket genel kurul kararlarıGörevli mahkeme şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesidir. Butlan davası süresizdir, iptal davası karar tarihinden itibaren 3 ay içinde açılır; mahkeme dava açıldığını ilan eder ve davalar birleştirilir.
Dernek ve siyasi parti kurultaylarıGörevli mahkeme dernek veya parti merkezinin bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesidir. Tedbiren görevden uzaklaştırma ve çağrı heyeti atanması talep edilebilir; delege listeleri, hazirun cetvelleri, seçim tutanakları ve ceza soruşturması dosyaları temel delillerdir.
Butlanla geri alınan taşınmazlar için tapu iptal ve tescil, alacaklıdan mal kaçırma amaçlı işlemler için tasarrufun iptali davası ve butlanın tespitiyle borçtan kurtulmak için menfi tespit davası birlikte değerlendirilmelidir. Devre mülk ve tüketici sözleşmelerinde butlan iddiaları için devre mülk iptali davası rehberimize bakabilirsiniz.
Mutlak Butlan Hakkında Sık Sorulan Sorular
Mutlak butlan ne demek, kısaca?
Mutlak butlan, bir hukuki işlemin kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırılık veya konusunun imkansızlığı nedeniyle baştan itibaren kesin olarak hükümsüz olmasıdır. İşlem hiç sonuç doğurmamış sayılır, sonradan onaylanamaz, zamanaşımına uğramaz ve hakim tarafından kendiliğinden dikkate alınır.
Mutlak butlan hangi kanunda düzenlenir?
Sözleşmeler için Türk Borçlar Kanununun 27. maddesinde kesin hükümsüzlük adıyla; evlenme için Türk Medeni Kanununun 145 ve devamı maddelerinde; anonim şirket genel kurul kararları için Türk Ticaret Kanununun 447. maddesinde; dernek ve siyasi parti genel kurul kararları için Türk Medeni Kanununun dernek hükümleri ile Siyasi Partiler Kanununda düzenlenir.
Mutlak butlan kararı nedir?
Mutlak butlan kararı, mahkemenin bir işlemin baştan itibaren kesin hükümsüz olduğunu tespit ettiği karardır. Mahkeme işlemi iptal etmez, zaten var olan geçersizliği tespit eder; bu nedenle karar geçmişe etkilidir ve işlem yapıldığı tarihten itibaren hiç hüküm doğurmamış sayılır. Evlenmede ise butlan, hakim kararıyla sonuç doğurur.
Mutlak butlan nedir CHP davasında ne anlama geliyor?
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi, 21 Mayıs 2026’da CHP’nin 38. Olağan Kurultayı ile 21. Olağanüstü Kurultayının mutlak butlanla batıl olduğuna karar verdi. Bu, kurultayda yapılan seçimlerin ve alınan kararların baştan itibaren geçersiz sayılması, seçilen organların tedbiren görevden uzaklaştırılıp kurultay öncesi organların göreve dönmesi anlamına geldi. Karar, kurultay iradesinin sakatlandığı iddiasına dayandırıldı.
Mutlak butlan davasını kim açabilir?
Mutlak butlan, hukuki yararı bulunan herkes tarafından ileri sürülebilir: işlemin tarafları, üçüncü kişiler, evlenmede Cumhuriyet savcısı ve ilgililer, siyasi parti kurultaylarında parti üyeleri ve delegeler. Mahkeme de dava sırasında butlanı talep olmasa dahi kendiliğinden gözetir.
Mutlak butlan zamanaşımına tabi mi?
Hayır. Mutlak butlan herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı değildir; işlemin üzerinden ne kadar süre geçerse geçsin geçersizlik ileri sürülebilir. Nisbi butlanda ise yanılma ve aldatmanın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, aşırı yararlanmada 1 yıl ve her halde 5 yıl, evlenmede 6 ay ve her halde 5 yıl gibi süreler vardır.
Nisbi butlan nedir?
Nisbi butlan, yanılma, aldatma, korkutma, aşırı yararlanma veya sınırlı ehliyetsizlik gibi nedenlerle sakat bir işlemin yalnızca korunan tarafça, kanunda belirlenen süre içinde iptal ettirilebilmesidir. Korunan taraf süresi içinde bildirimde bulunmazsa veya işleme onay verirse işlem geçerli kalır.
Mutlak butlan ile nisbi butlan arasındaki fark nedir?
Mutlak butlan kamu düzenini korur; işlem baştan geçersizdir, herkes ileri sürebilir, hakim kendiliğinden dikkate alır, süre sınırı yoktur ve onayla düzelmez. Nisbi butlan bireysel menfaati korur; işlem iptal edilene kadar geçerlidir, yalnızca korunan taraf ileri sürebilir, süreye tabidir ve onayla geçerli hale gelir.
Kısmi butlan nedir?
Kısmi butlan, sözleşmenin yalnızca bazı hükümlerinin kesin hükümsüz olması ve geri kalanının ayakta kalmasıdır. TBK 27/2’ye göre hükümsüz kısım olmaksızın sözleşmenin yapılmayacağı açıkça anlaşılmadıkça sözleşmenin kalanı geçerliliğini korur. İş sözleşmesindeki fahiş cezai şart veya rekabet yasağı maddesi tipik örnektir.
Yokluk ile mutlak butlan farkı nedir?
Yoklukta işlemin kurucu unsurları hiç oluşmamıştır; ortada hukuken bir işlem yoktur ve tespit için dava bile gerekmez. Mutlak butlanda işlem kurulmuş ve dış görünüşte mevcuttur ancak ağır bir sakatlık nedeniyle kesin hükümsüzdür. Evlendirme memuru önünde irade açıklanmadan yapılan tören yokluk, evli kişinin ikinci evliliği ise mutlak butlandır.
Mutlak butlan olursa ne olur, verilenler geri alınır mı?
İşlem hiç hüküm doğurmamış sayıldığından taraflar birbirinden aldıklarını iade eder; iade, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre istenir. Ancak ahlaka veya hukuka aykırı bir amaç için verilen şeyin geri istenmesi TBK 81 uyarınca mümkün değildir. Taşınmaz devrinde tapu iptal ve tescil davası açılır.
Evlilikte mutlak butlan sebepleri nelerdir?
TMK 145’e göre eşlerden birinin evlenme sırasında evli olması, sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması, evlenmeye engel akıl hastalığı bulunması ve eşler arasında evlenmeye engel yakın hısımlık bulunması mutlak butlan sebebidir. Davayı Cumhuriyet savcısı re’sen açar; ilgisi olan herkes de açabilir. Butlan kararına kadar evlilik geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğurur ve çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır.
Anonim şirket genel kurul kararı ne zaman batıl olur?
TTK 447’ye göre pay sahibinin genel kurula katılma, asgari oy, dava açma ve vazgeçilmez haklarını sınırlayan veya kaldıran, bilgi alma, inceleme ve denetleme hakkını kanunen izin verilen ölçü dışında sınırlayan ve anonim şirketin temel yapısını bozan veya sermayenin korunması hükümlerine aykırı kararlar batıldır. Butlan davası süreye bağlı değildir; iptal davası ise 3 ay içinde açılır.
Mutlak butlan kararı kesin midir, temyiz edilebilir mi?
Mutlak butlan kararı da diğer hükümler gibi kanun yollarına tabidir: ilk derece kararı istinafa, bölge adliye mahkemesi kararı koşulları varsa Yargıtay’a temyiz edilebilir. Karar, kanun yolları tükendiğinde veya taraflar kanun yolundan feragat ettiğinde kesinleşir. Kesinleşmeden önce mahkeme, kararın sonuçlarını ihtiyati tedbirle uygulatabilir.
Mutlak butlan davası ne kadar sürer ve hangi mahkemede görülür?
Sözleşme ve tapuya ilişkin butlan davaları asliye hukuk mahkemesinde, evlenmenin butlanı aile mahkemesinde, ticaret şirketlerinde asliye ticaret mahkemesinde, dernek ve siyasi parti kurultaylarında asliye hukuk mahkemesinde görülür. Süre dosyanın niteliğine göre değişir; bilirkişi incelemesi gerektiren dosyalarda ilk derece yargılaması bir yılı aşabilir.
Kaynaklar: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.12, 27, 28, 30-39, 81, 182, 445; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.23, 83, 145-160, 1023; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.445-447, 595, 622; 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 36. Hukuk Dairesi 2026/32 E., 2026/658 K.; Yüksek Seçim Kurulu ve CHP resmi açıklamaları (Mayıs-Eylül 2026); Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili daire içtihatları.
ÇA
Av. Çağrı Ayboğa Kimdir?
Av. Çağrı Ayboğa, Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu, Ankara Barosuna kayıtlı (Sicil No: 34507) ve Ayboğa + Partners Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Ceza hukuku, infaz hukuku ve ceza muhakemesi alanlarında yoğunlaşmıştır; infaz hesaplama, koşullu salıverilme, denetimli serbestlik, açık cezaevine ayrılma ve yargı paketleri üzerine yayımladığı içeriklerde 5275 sayılı Kanun, Adalet Bakanlığı resmi verileri ve Yargıtay içtihatlarına dayalı doğrulanabilir bilgi sunmayı esas alır.
Bu yazı 30 Eylül 2026 tarihinde güncellenmiştir. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanız hukuki değerlendirme gerektirir.
Dosyanız İçin Hukuki Destek Alın
İnfaz hesabı, müddetname kontrolü, açık cezaevine ayrılma, denetimli serbestlik ve infaz hakimliği başvuruları için Ankara merkezli ekibimizle görüşebilirsiniz.
Ankara AvukatDanışmanlık ücretlidir. Görüşme ücretleri 2025-2026 TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca uygulanır.
